مقاله درباره گلو درد کودکان –
گلو درد یا همان بلع دردناک از سری بیماریی هایی است که بیشتر علت ملاقات دکتر را در برگرفته است. میتوان گفت خود گلو درد به تنهایی بیماری نیست بلکه بیشتر نشانه ای از یک بیماری است برای مثال سرما خوردگی یا آنفولانزا. یکی از اولین نشانه های بیماری در کودکان گلو درد است. و اکثر گلو درد ها ویروسی هستند و خود به خود پس از گذشت یک هفته خوب میشود و لی برخی دیگر نیز علتشان عفونت باکتریایی است که نیاز به مراجعه به پزشک دارد.
● عاملان ریز و درشت گلودرد
بلع دردناک و خراشنده که گلودرد یا در اصطلاح پزشکان <فارنژیت> گفته میشود، معمولا با علائم متفاوتی همراه است که بستگی به نوع عفونت کودکتان دارد:
▪ عفونتهای ویروسی:
در سرماخوردگی علائم همراه شامل عطسه، آبریزش چشم، سرفه، تب خفیف، درد خفیف بدن یا سردرد است اما در آنفلوآنزا معمولا خستگی و ضعف، بدن درد، لرز، عرق و تب بالای /۸۳۸ همراه گلودرد است. <مونونوکلئوز> عفونت ویروسی دیگری است که با گلودرد بسیار شدیدی همراه است و اگر چه علائم بیماری تقریبا ۱۰روز طول میکشد اما هفتهها زمان میبرد تا بعد از “مونو” بدن مقاومت خود را بازیابد. علاوه بر گلودرد علائم زیر همراه مونونوکلئوز دیده میشود: تورم غددلنفی در گردن و زیر بغل، تورم لوزهها، سردرد، بیاشتهایی، جوش دانههای پوستی، طحال متورم و التهاب کبد. در سایر عفونتهای ویروسی مثل سرخک، آبلهمرغان و خروسک (کروپ) نیز گلودرد وجود دارد.
▪ عفونتهای باکتریایی:
گلودرد استرپتوکوکی، تونسیلیت یا التهاب لوزهها و دیفتری-بیماری تنفسی نادر اما شدیدی که موجب مشکلات تنفسی و بلع دردناک میشود – میتوانند گلودرد شدیدی ایجاد کنند.
● از کجا آمدهای
ویروس و باکتری هر دو از راه دهان یا بینی وارد بدن میشوند. مثلا وقتی کودک ذرات معلق هوا را زمان سرفه یا عطسه دیگران، از راه تنفس وارد ریه خود کند یا با فرد بیمار دست بدهد و یا وسایل مشترک مانند ظروف، حوله، اسباب بازی، دستگیره در و … را لمس کند و بعد از آن به چشم یا بینی خود دست بزند احتمال دارد که او نیز بیمار شود. از آنجایی که میکروبهای عامل گلودرد، واگیردار هستند، میتوانند به راحتی در هر جا که تعداد افراد زیادی اجتماع میکنند مثل مدرسه، مهدکودک، اتوبوس و حتی خانه خودتان، منتشر شوند. با اینحال گلودرد غیر از عفونتهای باکتریایی و ویروسی علل دیگری هم دارد از جمله:
▪ آلرژی یا حساسیت به مو و پشم حیوانات خانگی، قارچها و گروه گیاهان
▪ خشکی هوای منزل بهخصوص صبحهای زمستان که هوای اتاقها بسیار گرم نگه داشته میشود، میتواند موجب خشکی گلو شود. تنفس از راه دهان بهدلیل احتقان مزمن بینی نیز میتواند گلوی خشک و دردناک ایجاد کند.
▪ آلودگی هوا و محرکهای شیمیایی (مثل پاک کنندهها) و سیگار و الکل موجب تحریک مداوم گلو میشوند.
▪کشیدگی عضلات گلو بعد از داد زدن در یک کنسرت یا مسابقه ورزشی، میتواند گلودرد ایجاد کند.
▪ بیماری بازگشت اسید معده:
این بیماری در بچهها شایع نیست اما وقتی اسید معده به مری بازگردد رخ میدهد. به طور معمول سوزش گلو در این بیماری با سایر علائم بیماری ویروسی همراه نیست و گلودرد دائمی است. با تغییر سبک زندگی و تغذیه میتوانید از بازگشت اسید پیشگیری کنید یا آنرا کاهش دهید.
▪ ایدز:
افراد HIV مثبت (که شمارش CD۴ آنها کم است) گاهی گلودرد مزمن پیدا میکنند که بهدلیل عفونت ثانویه مانند برفک دهان یا سیتومگالوویروس است.
▪ تومورها:
اگر به سیگار یا الکل معتاد هستید، در معرض خطر تومورهای گلو، زبان و حنجره هستید که گاهی علائم خفیف و گاهی خشونت صدا و بلع دردناک ایجاد میکنند.
● هر کس خربزه بخورد…
اگر چه هر کسی ممکن است گلودرد بگیرد اما بعضی عوامل افراد را مستعدتر میکند. مثلا بچهها و نوجوانان بیشتر احتمال ابتلا به گلودرد دارند. بچههای ۵ تا ۱۸ ساله ممکن است ۵ بار در سال دچار گلودرد شوند، در حالیکه در بزرگسالان این میزان کمتر از نصف است.
متاسفانه بچهها معمولا دچار گلودرد استرپتوکوکی، شایعترین عفونت باکتریایی عامل گلودرد میشوند. در معرض دود سیگار بودن بهدلیل صدها ماده شیمیایی سمی موجود در آن میتواند پوشش گلوی کودک را تحریک کند، بنابراین بچههایی که والدین سیگاری دارند بیشتر گلودرد میگیرند. آلرژی و حساسیت فصلی به گردوغبار و قارچها و … میتواند احتمال ابتلا به گلودرد را زیاد کند. کودکی که عفونتهای مزمن و مکرر سینوسها داشته ، نیز بهدلیل تخلیه عفونت بینی و سینوس گلو، بیشتر دچار گلودرد میشود.
کودکانی که در جاهای محصور و بسته مانند شیرخوارگاه، مهدکودک، مدرسه و… هستند، احتمال سرایت بیماری به آنها بیشتر است. اگر خانواده به کودک نیاموزد، رعایت نکردن بهداشت و نشستن دستها میزان ابتلای کودکان را بالا میبرد. در ضمن اگر مقاومت بدن کودک به هر دلیل از جمله بیماری نقص سیستم ایمنی، دیابت داروهای خوراکی استروئیدی و شیمی درمانی، خستگی و تغذیه نامناسب کم شود، باز هم مستعد ابتلا به عفونتهاست.
● گوش به زنگ خطر باشید
در شرایط زیر لازم است کودک خود را نزد پزشک ببرید:
▪ در صورت گلودرد مکرر و عود کننده داشته یا تماس با فرد مبتلا به گلودرد استرپتوکوکی.
▪ گلودرد او خیلی شدید است و بیش از یک هفته طول کشیده.
▪ در تنفس یا بلع او مشکل شدید ایجاد شده است.
▪ وجود آب ریزش شدید از دهان .
▪ تب بیش از /۵۳۸درجهسانتیگراد در بچههای زیر ۶ ماه و بیش از ۳۹/۴ درجه سانتیگراد در بچههای بزرگتر.
▪ تورم دردناک غدد لنفاوی گردن.
▪ در ته حلق او چرک دیده شود.
▪ جوش دانههای پوستی.
▪ خشونت صدایی که بیش از دو هفته طول کشیده .
▪ وجود خون در بزاق یا خلط.
▪ وجود علائم از دست دادن آب بدن مانند چشمهای گود رفته، ضعف شدید و کاهش دفع ادرار.
● پزشک چگونه تشخیص میدهد؟
اغلب اوقات پزشک، علت گلودرد کودکتان را با معاینه فیزیکی و کشت حلق تشخیص میدهد. در حین معاینه، پزشک گلو را از نظر قرمزی، تورم و رگههای سفید یا چرک روی لوزهها بررسی میکند. اگر چه این علائم نشانگر عفونت است اما فقط با نگاه دقیق نمیتوان گفت عفونت ویروسی یا باکتریایی است. به همین دلیل امکان دارد پزشک کشت حلق یا تست سریع استرپتوکوک انجام دهد تا از وجود گلودرد استرپتوکوکی مطمئن شود. البته این کشت دو روز زمان میبرد و امروزه تست سریع برای عفونتهای باکتریایی بهکار میرود که فقط چند ساعت وقت لازم دارد که این روش هم دقت زیادی ندارد، به همین دلیل در کشور ما این دو روش خیلی مورد استفاده قرار نمیگیرد.
● و بترسیم از عوارض…
با اینکه اکثر عفونتهای گلو خطرناک نیستند اما ممکن است عوارض جدی ایجاد کنند. بهخصوص گلودرد استرپتوکوکی میتواند عفونتهای دیگری مانند تونسلیت (التهاب لوزهها)، سینوزیت (عفونت سینوسها) عفونتهای گوش و مخملک (تب، گلودرد شدید و جوش دانه پوستی از علائم آن است) ایجاد کند. بهدلیل نامشخصی دو عارضه بسیار مهمتر گلودرد استرپتوکوکی یعنی تخریب کلیوی (گلومرولونفریت) و تب روماتیسمی نسبت به گذشته کمتر شایع هستند اما در صورت بروز میتوانند مشکلات جدی ایجاد کنند.
مثلا تب روماتیسمی در بافتهای مختلف از جمله مفاصل، پوست و عضلات، گرههای التهابی ایجاد میکند. ممکن است این نقاط التهابی در عضله قلب، پوشش قلب و دریچههای آن ایجاد شده و در عبور جریان خون قلب اختلال ایجاد کند. با وجود اینکه جراحی گاهی دریچهها را ترمیم میکند اما تخریب اغلب دائمی است. به همین دلیل درمان گلودرد استرپتوکوکی قبل از ایجاد عوارض اهمیت فراوانی دارد.
اگر چه عفونتهای ویروسی از باکتریایی کمخطرتر هستند اما بدون عارضه نیستند مثلا مونونوکلئوز عفونی میتواند موجب بزرگی بیش از حد و گاهی پارگی طحال شود. عوارض دیگر آن عبارتنداز: زردی (التهاب کبد) کاهش پلاکتها و اختلال در انعقاد خون، کمخونی، التهاب قلب، تخریب عصبی که اغلب منجر به فلج میشود و تورم لوزهها که گاهی موجب انسداد راه هوایی و تنفس میشود.
● دارو را تا آخر بخورید
بیشتر گلودردها که اغلب ویروسی هستند، معمولا بدون دارو بهبود مییابند و البته گلودردهای ویروسی معمولا درمان دارویی ندارند. درمان چیزی نیست به جز مصرف مایعات فراوان، استراحت و خواب بیشتر! در دوره بیماری از مایعاتی چون آب و سوپ استفاده کنید و دقت کنید که نوشیدنیهای کافئیندار و آب میوههای آماده، بیآبی بدن را تشدید میکند. اگر بلع کودک خیلی دردناک است، اجازه دهید آبگوشت ولرم را با نی بمکد.
زمانی پزشکان همه گلودردها را با آنتیبیوتیک درمان میکردند تا هم عفونت را درمان کرده باشند و هم از عوارض جدی آن مانند تب روماتیسمی پیشگیری کنند. اما امروز بهدلیل مصرف بیش از حد آنتیبیوتیکها و ایجاد مقاومت به داروها در گونههای زیادی از باکتریها، پزشکان تمایل زیادی به تجویز آنتیبیوتیک ندارند.
لازم است بدانید آنتیبیوتیکها مثلا پنیسیلین در کاهش علائم گلودرد و تسریع بهبود تاثیر کمی دارد و نمیتواند از عود عفونت جلوگیری کند ولی اگر پزشک برای کودکتان آنتیبیوتیک تجویز کرده است، حتما آنرا تا انتهای دوره دارو به کودک بدهید، حتی اگر حالش زودتر خوب شد. این کار از عود عفونت و ایجاد مقاومت دارویی در باکتریها جلوگیری میکند. اگر تب کودکتان در طول مصرف دارو قطع شد و حال عمومی خوبی داشت میتواند به مدرسه یا مهد کودک برود، زیرا معمولا بعد از ۲۴ ساعت از شروع درمان، امکان سرایت بیماری وجود نخواهد داشت.