مقاله درباره دوست خیالی کودکان –
بيشتر كودكاني كه در سنين حدود دو يا سه سال هستند، چند دوست خيالي براي خود دارند و دوستيهايشان تا حدود چهار يا پنج سالگي هم ادامه مييابد؛ البته هر چه سن كودك بيشتر ميشود، شدت اين دوستيها كمتر خواهد شد و به همين دليل بيشترين و عميقترين دوستي بچهها با دوستان خيالي را در سنين حدود سه سالگي ميبينيم.
شايد شما هم ديده باشيد گاهي بچهها با كسي حرف ميزنند، بازي ميكنند، همراه او غذا ميخورند و اسباببازيهايشان را با هم شريك ميشوند اما اين دوست ديده نميشود، حرف نميزند، حركت نميكند و فقط در ذهن و خيال كودك همراه اوست.
بيشتر والدين به خيالبافيهاي فرزند خود واقف هستند و آن را به عنوان بخشي از زندگي او پذيرفتهاند. اما پذيرش يك دوست خيالي و نامرئي كار چندان آساني نيست؛ به ويژه آن كه فرزندتان با تمام قوا از آن موجود خيالي كه گاهي اوقات با اسامي عجيب و غريب نيز ناميده ميشود، دفاع كرده و دوست دارد كه شما نيز او را يكي از افراد خانواده بدانيد و باور داشته باشيد.
نگران نباشيد! تحقيقات نشان داده است كه كودكان از 20 ماهگي به بعد توانايي اين را دارند كه افكار و احساسات خود را به يكي از وسايل يا اسباببازيهاي خود نسبت دهند و پس از اين مرحله معمولا دوست خيالي قدم به زندگي فرزند شما خواهد گذاشت. اين دوست خيالي از سن دو تا سه سالگي وارد عرصه زندگي شده و گاهي تا سنين دبستان نيز باقي ميماند، به گونهاي كه تقريباً 75 درصد بچهها تا سن هفت سالگي ارتباط با دوست خيالي را تجربه كردهاند. البته هر چه سن كودك بيشتر ميشود، شدت اين دوستيها كمتر خواهد شد و به همين دليل بيشترين و عميقترين دوستي بچهها با دوستان خيالي را در سنين حدود سه سالگي ميبينيم. اين موضوع در روند رشد كودك طبيعي است و كودكاني كه داراي دوست خيالي هستند معمولاً خلاقتر هستند.
البته برخي والدين نگران اين قضيه هستند كه ارتباط بيش از حد با اين دوست خيالي به روابط اجتماعي كودك لطمه بزند و او توانايي برقراري ارتباط با همسن و سالان خود را از دست بدهد، اما جاي نگراني نيست. جالب است بدانيد كه اين كودكان اغلب سازگارتر و اجتماعيتر از كودكاني ميشوند كه دوست خيالي ندارند. با گسترش روند تك فرزندي در خانوادهها، بد نيست والدين بدانند كه كودكان تنها يا فرزندان اول خانواده معمولاً بيشتر از بقيه بچهها، درگير ارتباط با دوست نامرئي خود هستند و گاهي نيز تا بزرگسالي همراه او زندگي ميكنند البته با گسترش روابط اجتماعي و جمعهاي دوستان، حضور دوست خيالي كمرنگتر و گاهي حتي محو ميشود.
بسياري از والدين از حضور اين موجود خيالي در زندگي فرزند خود وحشت دارند و سعي ميكنند با بيتوجهي يا انكار اين دوست، آن را از صحنه زندگي فرزند خود حذف كنند. آنها ميترسند كه اين مسئله سبب گوشهگيري و انزواي بيش از حد فرزندشان شود، اما در حقيقت اين طور نيست.
از زماني كه كودك توانايي درك و استدلال و استنتاج را پيدا ميكند، دوست دارد كه تجربيات و آرزوهاي خود را از زبان فردي ديگر نيز بيان كند و نكته جالب اين است كه پرسشكننده و پاسخدهنده يك نفر خواهد بود؛ فرزند شما. اين مسئله سبب ميشود كه او مشكلاتي را به عنوان مشكلات اين دوست خيالي مطرح كند و با استدلال و استنتاج خود، پاسخي نيز براي حل اين معما بدهد كه البته اغلب اين واكنشها برگرفته از رفتار و كردارهاي پدر و مادر است.
اگر شما نگاهي تيزبينانه به روابط فرزندتان و دوست نامرئياش داشته باشيد، در واقع بازتابي از برخوردها و رفتارهاي خود را در او ميبينيد و اگر حرف يا حركتي، سبب ناراحتي شما ميشود، بهتر است به جاي تنبيه يا توبيخ كودك، به اصلاح آن رفتار در خود بپردازيد.
با بزرگتر شدن كودك و ورود به مرحله پيش دبستان، كودكان سعي در مخفي كردن اين دوست خيالي دارند به خصوص اگر با واكنشهاي منفي يا مسخره آميز شما نيز در اين رابطه رو به رو شده باشند، اما اين دوستان همچنان در زندگي فرزندتان حضوري فعال دارند. در اين مرحله دقت كنيد كه حضور اين دوست مانعي براي دوستيابيهاي واقعي وي نشود؛ هر چند كه در اكثر بچه ها اين اتفاق نميافتد و به راحتي دوستاني پيدا ميكنند. با افزايش مسئوليتها و وظايف تحصيلي و گسترش روابط دوستانه، كمكم حضور اين دوست خيالي كمرنگتر ميشود و تنها هنگام تنهاييهاي كودك به سراغش خواهد آمد. البته گاهي تشديد روابط با اين موجود نامرئي به دليل سرخوردگي و عصبانيتهاي ناشي از حوادث روزمره يا مهم، از قبيل تولد فرزندي جديد در خانواده، دعواهاي مكرر پدر و مادر، جا به جايي مدرسه و… است كه شما بايد آگاهانه به كنترل و حل اين مشكلات بپردازيد تا دوباره شرايط به حالت عادي برگردد.
يكي از كارهاي مۆثر در پيشرفت ذهني و اجتماعي كودكان اين است كه آنها دنيا را از ديدگاههايي متفاوت از ديدگاه خود ببينند و داشتن دوستهاي خيالي كمك مۆثري به اين امر ميكند. در حقيقت دوستان خيالي ابزار مناسبي براي آموزش مسائل به طور غير مستقيم به كودك هستند. شما به عنوان والدين كودك در قبال اين مسئله وظيفه سنگين و خطيري داريد؛ از اين رو برخوردهاي نامناسب با اين قضيه ميتواند اثرات سوئي تا آخر عمر بر روند رشد عقلي و اجتماعي كودك بگذارد.
چند نكته كه والدين بايد در برخورد با اين موجودات نامريي رعايت كنند، عبارتند از:
كودك را از داشتن دوست خيالي منع نكنيد. بدترين كار ممكن اين است كه او را به خاطر اين دوست تنبيه كنيد. با اين كار، فضاي بي اعتمادي و ناامني را در رابطه خود و فرزندتان پايهگذاري ميكنيد كه اثرات سوء آن را در دوران نوجواني او خواهيد ديد.
دوست خيالي كودك را مسخره نكنيد و اجازه ندهيد كه ديگران نيز اين كار را انجام دهند. هيچ دليلي وجود ندارد كه كودك را به دليل صحبت با كسي كه وجود ندارد مسخره كنيد. به روابط دوستانه او با اين مهمان نامرئي احترام بگذاريد.
به كودك نگوييد كه ديگر بزرگ شده و نبايد با دوستان خيالي خود حرف بزند. اين موضوع اثرات روحي بدي روي او ميگذارد؛ درست مانند اينكه از امروز به شما بگويند حق نداريد مادر خود را ببينيد!
از طريق فرزند خود، با دوست خيالي ارتباط برقرار كنيد. نترسيد، كسي شما را ديوانه نميداند؛ البته لزومي ندارد كه بيش از حد در بازي غرق شويد. منطقي باشيد و هيجانات خود را كنترل كنيد. شما فقط يك بازيكن هستيد و گرداننده اصلي بازي فرزندتان است.
در رابطه با اين دوست خيالي با فرزند خود صحبت كنيد و اگر دوست نداشت حرف زيادي بزند، به او احترام بگذاريد و او را تحت فشار قرار ندهيد. به حضور اين دوست در خانه خوشامد بگوييد و سوالاتي در مورد زندگي او و تعداد خواهر و برادرها و… از فرزندتان بپرسيد. اين كار باعث ميشود كودك، شما را نيز در گستره دوستان خود و اين مهمانان نامرئي قرار دهد.
اگر كودك كارهاي نادرست و اشتباهات خود را به گردن دوستش انداخت، نگران نشويد و با او برخورد نكنيد. از طريق برخورد با همين دوست خيالي، پيام خود را به فرزندتان برسانيد؛ مثلاً بگوييد « من واقعاً از دست فلاني عصباني هستم. مطمئنم اگر مامانش هم اينجا بود عصباني ميشد. اين بار دومي است كه بي اجازه به وسايل بابا دست ميزند يا اسباببازيهايش را جمع نميكند.