مراقبت از سالمندان و رسیدگی به وضع آنان از نکات ضروری جامعه امروزی ماست که این مهم، نیازمند فرهنگسازی و کار بیشتر در این زمینه است؛ بویژه در این زمان که کشور ما طی ده سال آینده با چالشی به عنوان موضوع سالمندی روبهروست.
به طور کلی افرادی که بین 60 تا 75 سال دارند را سالمندان جوان و آنها که بیش از 75 سال دارند را سالمندان پیر میخوانند که این گروه به مراقبت نیاز دارند.
معمولا زمانی فرا میرسد که پدر و مادر به فرزندان خود وابستگی شدید پیدا میکنند. اولا ممکن است بر اثر بیکاری و فقدان درآمد هزینههای دارویی پیشبینی نشده و… فرد به کسانی وابستگی پیدا کند که قبلا به او وابسته بودهاند. ثانیا شخص سالخورده به دلیل مشکلات جسمانی، روانی و بیماری امکان دارد نتواند بسیاری از کارهای خود را انجام دهد. از این رو به دیگران نیاز دارد تا از لحاظ تغذیه، نظافت ومراقبتهای پزشکی او را یاری دهند.
در خانوادههای ایرانی پدر، مادر، پدربزرگ و مادربزرگ از جایگاه ارزشمندی برخوردارند و همه ما بهواسطه آموزههای دینی، اجتماعی، فرهنگی و خانوادگیمان سعی میکنیم در حفظ و نگهداری این جایگاه کوشا باشیم و هر گونه خدشه به این قدر و منزلت را تقبیح میکنیم.
سالمندی و تنهایی
بیشتر سالمندان احساس تنهایی میکنند، زیرا فرزندانشان معمولا ازدواج کرده و آنان را ترک کردهاند. همچنین مرگ همسر نیز بشدت میتواند بر احساس تنهایی آنها بیفزاید، بعلاوه به علت ناتوانی حرکتی نمیتوانند از خانه خارج شوند و با دیگران در ارتباط باشند. مروری بر ادبیات تنهایی سالمندان نشان میدهد منشأ بسیاری از حالتهای نامتعادل روانی از قبیل افسردگی، خودکشی و یأس شدید، احساس تنهایی است. مهمترین عامل در رفع نیازهای عاطفی ـ روانی سالمندان، مورد توجه واقع شدن و اهمیت دادن به آنها توسط مددکاران اجتماعی و نظام بهداشتی و متعاقبا توسط افراد خانواده است.
احساس تنهایی یکی از مشکلات عصر حاضر است و به عنوان فقدان رابطه اجتماعی یا رابطه اجتماعی مطلوب تعریف میشود. انزوای اجتماعی حالتی است که در آن فرد یا گروه تمایل یا نیاز به برقراری ارتباط با دیگران را دارد، ولی قادر به برقراری این ارتباط نیست. در حالی که احساس تنهایی، حالتی است ناخواسته و نامطلوب که هنگام فقدان ارتباطات معنی دار رخ میدهد.
تنهایی یا احساس تنهایی اثرات بسیار عمیقی بر جای میگذارد و حتی بر میزان خوردن غذا و متابولیسم و تغییرات بیولوژیکی نیز موثر است. سالمندان فاقد منابع مجدد دوستی هستند، زیرا بیشتر آنها کار نمیکنند و موقعیت ایجاد روابط دوستانه در فضای کار را ندارند و دوستان هم سن و سالشان را نیز به نوعی از دست دادهاند؛ این مساله تنهایی آنها را افزایش میدهد. این احساسات مایوسکننده، میزان مصرف داروهای آرام بخش و مسکن را در سالمندان افزایش میدهد.
تنهایی موجب میشود فرد سالمند بتدریج دچار مشکلات روانی شود، لذا درک احساسات و انتظارات سالمندان از اطرافیان و تصحیح ارتباط افراد خانواده با آنها در فرآیند بهداشت روانی آنها بسیار مهم است.
خطرات تنها ماندن سالمند
براثر کمشدن قوای جسمانی و ذهنی سالمندان، تنوع و کثرت مسائل در سالمندی کاملا طبیعی به نظر میرسد. از این رو شاید هیچ دورهای از زندگی مانند سالمندی پر مساله و نگران کننده نباشد، به همین دلیل سالمندان برای سالم زیستن به سازگاری فراوانی نیاز دارند.
شیوع آلزایمر یا فراموشی در بین سالمندان باعث میشود آنها اصلا قادر به تنها ماندن نباشند، زیرا امکان بیرون رفتن از خانه و فراموشکردن آدرس خانه برای بازگشت وجود دارد؛ همچنین فراموشکردن مقدار و زمان مصرف داروها که بسیار خطرناک است و حتی در مواردی منجر به مرگ سالمند میشود.
زمین خوردن نیز از شایعترین مشکلاتی است که برای سالمندان به وجود میآید و به صدمات مغزی آنها منجر میشود. این صدمات میتواند به افت تواناییهای مغزی منجر شود پس باید از مغز، این ارگان با ارزش به شکل مناسبی محافظت کرد. برای جلوگیری از زمین خوردن، موانع مسیر راه رفتن سالمندان و جاهایی که احتمال لیز خوردن وجود دارد باید اصلاح شود و همیشه در خانه نور کافی وجود داشته باشد. اگر شخص هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس تعادل نداشتن دارد با پزشک معالج صحبت کنید، اما از همه مهمتر این است که سالمند در زمان زمین خوردن بههیچوجه تنها نباشد.
ازدواج سالمندان
مهمترین ویژگی دوره سالمندی، تنهایی و احساس تنهایی است. مرد یا زنی که در چرخه زندگی، خانه خود را تنها آشیانهای خالی میبیند، به ازدواج نیاز دارد؛ چراکه پیامد این احساس تنهایی، افسردگی است.
کارشناسان معتقدند بهتر است برای بسیاری از سالمندان که از نظر جسمانی نیاز آنچنانی زیاد به دیگران ندارند و فقط از نظر روانی احساس تنهایی میکنند به جای استخدام پرستار به عنوان همدم، شرایط ازدواج را فراهم و آنها را برای یک ازدواج موفق تشویق کنیم.
تعبیری که مردم جامعه در مورد موقعیت زن و مرد دارند، یکسان نیست. هنجارهای جامعه طوری تعریف شده که اگر یک زن سالمندقصد ازدواج داشته باشد خیلی قابل قبول نیست، در صورتی که این یک هنجار است و ضد ارزش نیست؛ اما مردم این هنجار را با ارزش مترادف میدانند که این مساله اشتباه است.
زنها به لحاظ روانشناختی خیلی بیشتر از مردها به حمایت نیاز دارند و در معرض آسیبهای بیشتری از نظر روانی هستند. به همین دلیل است که باید گفت این هنجار کاملا غلط است.
: مساله مهم در ازدواج سالمندی، جبهه گیری فرزندان و نگرش آنها به ازدواج یکی از والدین بویژه مادرانشان است. زن سالمند حتی اگر میل به ازدواج داشته باشد معمولا جرات و جسارت مطرح کردن ازدواج مجدد را ندارد.
گاهی اوقات فرزندان در ظاهر چیزی نمیگویند، ولی در عمل رفتارهای بسیار سرد و سنگین نشان میدهند و این تردیدهای بیشتری را برای سالمند ایجاد میکند و دائم فکر میکند ممکن است در این ازدواج، فرزندانش را از دست بدهد و این مساله نیز او را از فکرازدواج بیرون میآورد؛ اما باید این سوال را از خودمان بپرسیم که ارتباط ما با سالمندان به عنوان فرزندان آنها چگونه است؟ هر بار فقط برای انجام وظیفه به اصطلاح سری به آنها میزنیم و مدت زمان کوتاهی احتیاج مادی و خرید آنها را تا حدی انجام میدهیم و هر بار با یک خروار تنهایی تنهایشان میگذاریم و میرویم یا…
درواقع اگر حتی ما خودمان هم بخواهیم به طور کامل در اختیار پدربزرگها و مادربزرگها باشیم، درگیریهای زندگی روزمره نمیگذارد، بنابراین حق نداریم برای آنها که شرایط ازدواج مجدد را دارند چه پدر سالمند باشد و چه مادر سالمند، تکلیف تعیین کنیم.
فواید ازدواج سالمندی را بر میشمرد و میگوید:
اولین فایده این ازدواجها یک همزبانی ساده است. دوم کانون توجه یک فرد خاص بودن است که معمولا از نظر سنی در یک دوره تحولی هستند و حرف همدیگر را خوب متوجه میشوند. سوم اینکه به نیازهای عاطفی و روحی آنها پاسخ میدهد. چهارم به آنها امید دوباره به زندگی میدهد. پنجم اینکه نیاز جنسی کامل از بین نمیرود، ولی بیشتر رنگ عاطفی به خود میگیرد. پس داشتن یک همدم و مونس که نیازهای عاطفی و روانی شان را برطرف کند بسیار میتواند به سلامت روانیسالمندان کمک کند.
در تحقیقات زیادی ثابت شده است ازدواج سالمندی، استرسهای آنها را کمتر میکند و سالمندانی که در سنین سالمندی ازدواجکردهاند افسردگی کمتری نشان دادهاند، عمر طولانیتری دارند، معمولا شادتر هستند و همچنین از اعتماد بهنفس بالاتری نیز برخوردارند. نکته مهم دیگر در ازدواج سالمندی این است که یکسری هزینههای نگهداری کاهش مییابد و همینطور فشارهای روانی و فیزیکی فرزندان، که برای مدام سرزدن به آنها وارد میآید، کم میشود.
در کل اگر اتنخاب در ازدواج سالمندی بدرستی انجام گیرد پیامدهای بسیار مثبت در پی خواهد داشت.
ضمیمه چاردیواری