پزشک تو – سایت پزشکی

سپتیسمی یا مسمومیت خونی  چیست -مسمومیت خونی؛ خطرناک اما قابل درمان

دکتر محمد براری، متخصص بیماری ‌های عفونی در این‌ باره توضیح می دهند: مسمومیت خون یا سپتیسمی (blood poisoning ) به عفونتی گفته می‌ شود که در آن باکتری‌ ها و مواد سمی همراه با آن ها (که در ناحیه سرایت باکتری جمع شده) وارد جریان خون می ‌شوند و از این راه‌ تکثیر یافته و به‌ تمام‌ بدن‌ گسترش‌ می‌ یابند.

نتایج برخی از تحقیقات نشان می‌ دهد این عفونت روی بیشتر از یک درصد از نوزادان تازه متولد شده اثر گذاشته و حدود نیمی از موارد نیز باعث مرگ و میر آنان می ‏شود.

سپتیسمی در شرایطی که سدهای اولیه دفاعی بدن مانند پوست و مخاط آسیب ببینند، احتمال بروز بیشتری دارد.

نشانه ‌های سپتیسمی

شدت بروز علائم و نشانه ‌های بیماری در هر فرد بستگی به شرایط سلامت‌ عمومی‌ بیمار، وجود بیماری ‌های زمینه‌ ای‌ و میزان‌ تأخیر در درمان‌ ‌ دارد.

علائم مسمومیت خونی شامل لرز شدید، بالا رفتن‌ سریع‌ درجه‌ حرارت‌ بدن، تند شدن‌ ضربان‌ قلب و تعداد تنفس زیاد، برافروختگی‌ پوست، گیجی‌ و منگی‌، تحریک ‌پذیری، کاهش‌ فشار خون و در موارد شدید، اختلال انعقادی (که می ‌تواند با نشانه‌ هایی مانند خون مردگی در زیر پوست و اشکالی از بثورات ظاهر شود) از نشانه‌ های بیماری است و نبود تب نمی ‌تواند دلیل بر عدم وجود سپتیسمی باشد.

علل سپتیسمی

عفونت‌ در جایی‌ از بدن‌، مثلاً در آپاندیس‌، دندان‌، سینوس‌، لگن‌، کیسه‌ صفرا، یا مجاری‌ ادراری‌ ممکن است باشد. منشأ عفونت‌ همچنین‌ می ‌تواند از یک سوختگی‌، زخم‌ عفونی‌ شده‌، یا یک آبسه‌ باز باشد.

ابتلای به سرطان خون یا سایر سرطان ‌ها، ابتلای فرد به بیماری ‌های کاهنده مقاومت بدن(ایدز، سل و…)، مصرف داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی بدن(ترکیبات کورتیکو استرویید و داروهایی که در بیماری ‌های روماتیسمی مصرف می‌ شوند)، سن بالای 60 سال و بارداری یا زایمان‌ های عارضه ‌دار از عوامل افزایش ‌دهنده خطر ابتلا به عفونت خونی هستند.

مسمومیت خونی می‌ تواند عوارضی نظیر شوک‌(کاهش‌ شدید فشار خون)، عفونت‌‌ دریچه ‌های‌ قلبی‌ و نارسایی‌ احتقانی قلب، نشانگان زجر تنفسی، نارسایی کلیه و کبد را ایجاد کرده و در صورت عدم درمان در نهایت به مرگ بیمار منجر شود.

استفاده بی‏ موقع از آنتی‏ بیوتیک برای نوزادانی که هنوز سپتیسمی ندارند، اثرات این دو نشانه (CD11B و 8-IL ) را احتمالا کاهش می ‏دهد.

درمان‌ سپتیسمی

بهترین روش درمان مسمومیت خونی، استفاده از آنتی ‌بیوتیک جهت مبارزه سریع با عفونت است. همچنین انجام آزمایش ‌های تشخیصی شامل کشت‌ خون‌ برای‌ شناسایی‌ عامل بیماری‌، آزمایش‌ ادرار و شمارش‌ گلبول ‌های‌ خون در بیماران پس از درمان ابتدایی بیماری ضروری است.

گاهی لازم است پس از شناسایی منشأ عفونت نسبت به برداشتن یا تخلیه آن و در مواردی تزریق فرآورده‌ های خونی به بیمار اقدام کرد.

پیشگیری‌ از سپتیسمی

* در صورت‌ بروز هر گونه‌ عفونت‌، برای‌ درمان‌ به پزشک مراجعه‌ نمایید.

* مراقبت‌ های‌ لازم‌ را در مورد کاتترهای‌ بیماران‌ بستری‌ در بیمارستان‌ اجرا‌ کنید.

* تزریق‌ واکسن‌ آنفلوانزا و پنوموکک به‌ بیماران‌ در معرض‌ خطر بالای‌ این‌ عفونت‌ ها ( طبیعتاً مقاومت‌ آن ها به‌ این‌ بیماری‌ ها کم‌ است‌) لازم است.

* اگر قبلاً انجام‌ کار دندانپزشکی‌ باعث‌ بروز مسمومیت‌ خون‌ در شما شده‌ است‌، یا این که‌ بیماری‌ دریچه‌ قلب‌ دارید، پیش‌ از انجام‌ هر گونه‌ کار دندانپزشکی‌، با راهنمایی‌ دندانپزشک یا بهداشت‌ کار دهان‌ و دندان‌، آنتی‌ بیوتیک جهت‌ پیشگیری‌ مصرف‌ کنید.

توصیه 

چنانچه علائمی از افت فشار خون یا تب بسیار بالا (بالای 39 درجه) در بیمار دیده شود، می ‌توان از اقداماتی نظیر رساندن مایعات کافی به بدن بیمار و همچنین تب ‌برهایی مانند استامینوفن استفاده کرد، زیرا اغلب جمعیت در معرض خطر این عفونت، افراد سالمند و نوزادان بوده که به دنبال تب شدید و کاهش فشار خون دچار عوارض جبران‌ ناپذیری در ارگان‌ های حیاتی مانند مغز، کلیه، کبد و قلب می ‌شوند.

فعالیت

بیمار تا زمانی که فعالیت عادی خود را به تدریج آغاز کند باید در رختخواب استراحت کند.

رژیم‌ غذایی‌

به‌ هنگام‌ بیماری‌ حاد، معمولاً بهتر است‌ تغذیه‌ داخل‌ وریدی‌ انجام‌ شود.

در این‌ شرایط‌ به‌ پزشک خود مراجعه‌ نمائید:

* بروز مجدد تب‌

* علایم‌ عفونت‌ (تورم‌، درد، قرمزی‌) در هر کجایی‌ از بدن،‌ اگر شما قبلاً سابقه‌ مسمومیت‌ خون‌ داشته ‌اید، و الان‌ می ‌خواهید یک جراحی‌ غیر اورژانس‌ یا یک کار دندانپزشکی‌ انجام‌ دهید.

* اگر دچار علایم‌ جدید وغیرقابل کنترل شده اید. داروهای‌ مورد استفاده‌ در درمان‌ ممکن‌ است‌ عوارض‌ جانبی‌ به‌ همراه‌ داشته‌ باشند.
کودک

نشانه‏ هایی از بیماری عفونی اطفال‏

دانشمندان گزارش دادند که عفونت های جدی که سپتیسمی نامیده می ‏شود، بر روی بیشتر از 1 درصد از نوزادان اثر می ‏گذارد و حدود 50 درصد باعث مرگ و میر نوزادان می ‏شود.

بر طبق گفته دکتر ایرملی و همکارانش از دانشگاه هلسینکی، عفونت این بیماری غالبا با بیماری های عفونی دیگر اشتباه می ‏شود. این بیماری عفونی (سپتیسمی) مسمومیت عفونی حاصله بر اثر جذب باکتری ها و مواد فاسد همراه باکتری است که در ناحیه سرایت باکتری جمع شده و وارد خون می ‏گردد.

محققان نشان داده ‏اند که با دو نشانه CD11B و 8-IL نوزادان مبتلا را تشخیص می‏ دهند و نوزادان سالم اثر کمتری از این دو نشانه داشتند. زمانی که این گروه از نوزادان با هم مقایسه شدند، سطح CD11B و 8-IL در نوزادان سپتیسمی بالاتر بود و سطح این دو نشانه، در تشخیص ابتدایی بیماری سپتیسمی امیدبخش است. نشانه CD11b یک نشانه موفق برای این بیماری عفونی در اطفال است.

محققان ذکر کردند که استفاده بی‏ موقع از آنتی‏ بیوتیک برای نوزادانی که هنوز سپتیسمی ندارند، اثرات این دو نشانه را احتمالا کاهش می ‏دهد. دکتر نوپون افزود که مطالعات جدیدی را آغاز کرده ‏ایم که نشانه CD11b را در نوزادان بزرگ تر را نیز تشخیص بدهیم.‏

علائم خونریزی داخلی بدن -خون جاری در رگ‌ها این قابلیت را دارد که هنگام آسیب دیدن عروق، بیش از حد از رگ خارج نشود، در غیر این صورت با اولین آسیبی که به جدار رگ وارد می‌آمد، آن قدر خون از بدن خارج می‌شد تا فرد به علت اختلال در تامین انرژی بافتی یا شوک، جان خود را از دست می داد.

عوامل موثر در این روند دفاعی بدن (یعنی خارج نشدن زیاد خون از رگ ها) شامل پلاکت‌ها، فاکتورهای انعقادی موجود در پلاسما و سلول‌های فرش‌کننده جدار رگ است که هر گونه اختلال در هماهنگی این سه عامل، باعث خونریزی غیر طبیعی و پیامدهای ناگوار ناشی از آن می‌شود.

بیماری‌های انعقادی خون به دو دسته ارثی و اکتسابی تقسیم می‌شوند :

بیماری‌های ارثی ممکن است به صورت کمی یا کیفی شامل پلاکت‌ها یا فاکتورهای 12گانه ی دخیل در تشکیل لخته خون باشند، مثلا فرد مبتلا به هموفیلی A به علت کمبود مادرزادی فاکتور 8 انعقادی، قادر نیست که در لحظه آسیب بافتی و هنگام خروج خون از رگ، جلوی خونریزی را بگیرد.

نوع اکتسابی ، ممکن است ناشی از داروها باشد که خود به دو دسته تقسیم می‌شود:

دسته اول داروهایی که به منظور کاهش توانایی انعقاد خون به کار می‌روند (مثل وارفارین، آسپیرین و….) و دسته دوم، عارضه مصرف یک دارو سبب ایجاد بیماری انعقادی خون می شود، مثلا وقتی داروی ایبوپروفن به عنوان مسکن یا ضدالتهاب مصرف می‌شود، می‌تواند باعث اختلال عملکرد پلاکتی شود. ضمن این که همین دارو می‌تواند به مخاط معده هم آسیب برساند و شرایط خونریزی گوارشی را فراهم کند.

بیماری‌هایی مثل عفونت پیشرفته، اختلالات متابولیک، اختلال سیستم ایمنی بدن و سرطان‌ها، با تغییر وضعیت طبیعی پلاکت‌ها و فاکتورهای انعقادی خون و سلول‌های مخاط عروقی می‌توانند باعث اختلال عملکرد سیستم انعقاد خون شوند.

تقریبا همه اعضای بدن دارای رگ های خونی هستند، بنابراین آسیب‌های جسمی یا هر پدیده التهابی عفونی و سرطانی می‌تواند باعث افزایش استعداد خونریزی در بافت‌ها شود.

بافت های بدن ممکن است از طریق لوله‌هایی به خارج راه داشته باشند، همانند دستگاه گوارشی، تنفسی، ادراری، تناسلی، بینایی و شنوایی، یا این که ارتباط آن ها از طریق عروق، اعصاب، عضلات و استخوان‌ها با دیگر اعضای بدن برقرار شود و رابطه مستقیمی با خارج از بدن نداشته باشند، مثل جمجمه و محتویات آن، گردن، قفسه سینه، شکم، لگن، ران‌ها، شانه، بازو و … .

به همین دلیل وقتی خونریزی در بافت‌های مرتبط با خارج بدن رخ می‌دهد، بعد از خروج خون به بیرون بدن، بسته به‌ شدت آن، اطرافیان و پزشک متوجه این اتفاق شده و درصدد کنترل علت و علائم آن برمی‌آیند، ولی اگر خونریزی در اعضای بسته ی بدن باشد، تشخیص سخت‌تر خواهد بود و با انجام آزمایشات، تصویربرداری در فضای لگنی و شکم می‌توان به علت خونریزی داخلی رسید.

خونریزی‌ داخلی بدن‌ می‌تواند به‌ دنبال‌ یک‌ آسیب‌ (مثل‌ شکستگی‌ یا جراحت‌ نافذ) رخ‌ دهد، ولی‌ ممکن‌ است‌ به‌ صورت‌ خودبه‌خودی‌ هم‌ اتفاق‌ بیفتد (مثلا خونریزی‌ زخم‌ معده‌). مهم‌ترین‌ خطر خونریزی‌ داخلی‌، شوک‌ است‌. به‌ علاوه‌، خون‌ می‌تواند در اطراف‌ اعضایی‌ مثل‌ ریه‌ها یا مغز تجمع‌ کند و فشار تخریب‌کننده‌ای‌ بر آن ها اعمال‌ کند.

در صورتی‌ که‌ در یک‌ فرد، نشانه‌های‌ شوک‌ بدون‌ وجود خونریزی‌ آشکار وجود داشته باشد، باید به‌ خونریزی‌ داخلی‌ مشکوک‌ شد.

علل خونریزی هر چه که باشد، از نظر شدت در محدوده ی از «بسیار اندک» تا «بسیار شدید» قرار می گیرد که یک سوی آن خونریزی‌های خفیف و چند قطره در شبانه‌روز است؛ مثل زخم ساده در معده که از طریق روده و به همراه مدفوع دفع می‌شود و بیمار خود از آن مطلع نیست تا این که مدت‌ها بعد به علت کم‌خونی فقر آهن در آزمایشگاه مشخص می‌شود، اما ممکن است همین زخم به علت خونریزی شدید در عرض چند دقیقه جان بیمار را بگیرد.

گاهی به علت سوانح رانندگی، سقوط از بلندی، اصابت یک جسم سخت به ناحیه سر و … ، خونریزی خفیفی در فضای داخلی جمجمه (بین استخوان و مغز) رخ می دهد که با کمی گیجی و عدم تعادل طی چند هفته خوب خواهد شد، ولی گاهی هم همین آسیب ممکن است سبب خونریزی وسیعی در نسج مغز شود و بلافاصله ارتباط سیستم عصبی مرکزی با بافت‌های حیاتی دیگر بدن را قطع کند و طی چند دقیقه موجب مرگ بیمار ‌شود.

گاهی در پی آسیب وارده به استخوان لگن یک فرد، احتمال می‌رود حدود یک لیتر از خون فرد یا حتی بیشتر از این میزان، در لگن و ران او محبوس شود که علاوه بر علائم موضعی، به شوک و اتفاقات جدی بعدی منجر می گردد، در حالی که خونی از بدن خارج نشده است.

ممکن است فردی که دچار نقص سیستم انعقادی خون است، به علت سرفه شدید دچار پارگی رگ های مخاط دستگاه تنفسی شده و به دلیل شدت خونریزی در مجاری تنفسی یا بافت ریه، تلف شود، بنابراین بهتر است افراد با جدی گرفتن آن، هنگام داشتن ضعف و خستگی، افزایش تنفس و ضربان قلب، حتما فورا با پزشک مشورت کنند و اجازه دهند تا پزشک با انجام معاینات و آزمایشات، بیماری و خونریزی داخلی آن ها را تشخیص دهد.

نشانه های خونریزی داخلی:

در ابتدا، پوست‌ رنگ ‌پریده‌، سرد و مرطوب‌ است‌. با ادامه‌ خونریزی‌، رنگ‌ پوست‌ ممکن‌ است‌ به‌ آبی‌ – خاکستری‌ (سیانوز) تغییر رنگ پیدا کند.

نبض‌ سریع‌ و ضعیف‌

تشنگی‌

تنفس‌ سریع‌ و کم‌عمق‌

منگی‌، بی‌قراری‌ و تحریک‌پذیری‌

بی خالی یا بیهوشی

خونریزی‌ از سوراخ‌های‌ بدن‌

در موارد آسیب‌های‌ شدید و خشونت‌بار “کبودشدگی‌” قابل‌ مشاهده‌ است‌

درد

غلظت خون و روش درمان آن -افزایش تعداد گلبول‌های قرمز خون را، غلظت خون می گویند. اگر میزان هموگلوبین خون در آقایان بیشتر از 18 و در خانم ها بیشتر از 16 گرم در دسی لیتر باشد، غلظت خون گفته می‌شود.

پزشکان اصطلاح پلی سیتمی (polycythaemia) و اریتروسیتوز (erythrocytosis) را برای نشان دادن افزایش تعداد گلبول های قرمز خون به کار می برند.

بیشتر سلول های خون را گلبول های قرمز تشکیل می دهند. آن ها اکسیژن را به تمامی بدن می رسانند. لذا حجم اصلی آنها را هموگلوبین ( پروتئین حمل کننده اکسیژن) تشکیل می دهد.

تعداد گلبول های قرمز خون بر اساس سن و جنس افراد متفاوت است. آقایان گلبول های قرمز بیشتری از خانم ها دارند و نوزادان تازه متولد شده اغلب گلبول قرمز بیشتری از بزرگسالان دارند.

افزایش تعداد گلبول های قرمز خون و در نتیجه ایجاد غلظت خون باعث می شود جریان خون به سمت اندام های بدن کاهش یابد و گاهی نیز لخته های خون تشکیل می شوند.

بسیاری از افراد هنگام خون دادن، خون روشن را دلیل بر رقت آن و خون تیره را دلیل بر غلظت آن می دانند، در حالی که این تصور اشتباه است، زیرا نمی توان غلظت خون را از طریق چشم غیر مسلح تشخیص داد.

هیچ گاه تیره بودن خون دلیل بر غلظت آن نیست، چون خونی که از فرد گرفته می شود از ورید است و خون وریدی به دلیل کمبود اکسیژن اغلب تیره است.

با انجام آزمایش خون (CBC) و سنجش میزان هموگلوبین، پزشک می تواند به عارضه غلظت خون پی ببرد. هرگاه میزان هموگلوبین خون (درصد گلبول قرمز خون) از حد معمول بالاتر برود، غلظت خون رخ می دهد.

سن شیوع این عارضه بالای چهل سال بوده و در آقایان شایع‌تر است.

چه عواملی باعث غلظت خون می شوند؟

بخشی از علت ابتلا به مشکل غلظت خون، زمینه های ارثی و مادرزادی است (5 تا 10 درصد موارد). ولی بیشترین علت ابتلا به غلظت خون ، وجود بیماری های ریوی و قلبی است که باعث کاهش اکسیژن در بدن می شوند.

زمانی که اکسیژن کافی به بدن نرسد، برای جبران این کمبود، گلبول قرمز بیشتری در بدن ساخته می شود و این امر باعث افزایش غلظت خون در رگ ها می شود.

با کمبود اکسیژن در بدن، هورمونی به نام اریتروپویتین از کلیه ترشح می شود که این هورمون، مغز استخوان را برای ساخت بیشتر گلبول قرمز تحریک می کند تا بتواند کمبود اکسیژن رسانی به بافت های بدن را با افزایش گلبول قرمز جبران کند.

اغلب افراد ساکن در مکان هایی نظیر کوهستان و ارتفاعات و یا مکان های دچار آلودگی هوا، به دلیل کمبود اکسیژن ، دچار بیماری غلظت خون می شوند.

استرس و تنش های عصبی هم عامل بروز غلظت خون هستند. استرس و فشارهای روانی سبب افزایش ترشح آدرنالین و در نتیجه بروز انقباضات عروقی می‌شوند، بدین ترتیب پلاسمای خون به خارج عروق نشت کرده و نسبت آن به گلبول قرمز کاهش می‌یابد.

تعریق و اسهال‌های شدید از علل بروز غلظت خون موقتی هستند.

یکی دیگر از علل مهم غلظت خون، کشیدن سیگار است. با مصرف سیگار، اکسیژن رسانی به خون کم شده و غلظت خون ثانویه ایجاد می شود.

در برخی افراد به طور ارثی، هموگلوبین خون شان به راحتی اکسیژن را به بافت ها تحویل نمی دهد که در واقع به آن هموگلوبین غیرطبیعی گفته می شود که جزء علل نادر غلظت خون محسوب می شود.

بیماری مغز استخوان، تومورهای بدخیم کلیوی و کبدی در بزرگسالان، تومورهای مخچه ای در کودکان، فیبروم های رحمی در زنان، کیست های متعدد کلیه، سنگ کلیه و انسداد مجاری ادراری نیز می توانند غلظت خون را سبب شوند.

علائم غلظت خون  چیست؟

سرخ شدن صورت

تیرگی رنگ لب به ویژه هنگام انجام فعالیت های ورزشی

اختلالات تنفسی مثل تنگی نفس

اختلالات هوشیاری،‌ منگی و ‌خواب آلودگی

اختلالات بینایی مثل تاری دید

ضعف و بی حالی

سردردهای غیرطبیعی

خارش بدن به ویژه بعد از دوش گرفتن با آب گرم

برجستگی وریدهای چشم

عوارض غلظت خون کدام اند؟

غلظت خون در بدن باعث کند شدن حرکت خون در قلب و رگ ها می شود که با گرفتگی اندام هایی نظیر دست و پا، موجب سکته مغزی یا قلبی خواهد شد.

افزایش غلظت خون در افراد مبتلا به بیماری های ریوی، باعث آمبولی (انسداد جریان خون) ریه می شود.

زخم معده ، دردهای استخوانی و در مراحل بعد نقرس و سنگ کلیوی می تواند بروز کند.

فشار خون بالا

خونریزی بینی

بزرگی کبد و طحال

درمان غلظت خون چگونه است؟

درمان عامل زمینه ای در صورت وجود

گرفتن خون از بیمار

درمان های دارویی جهت کاهش تولید گلبول های قرمز خون

پرهیز از سیگار و هوای آلوده

مصرف مایعات زیاد (مصرف حداقل روزی هشت لیوان مایعات)

تغذیه مناسب برای کاهش غلظت خون چیست؟

پزشکان معتقدند با نوشیدن آب کافی، غلظت خون در حد متعادل باقی می ماند و مشکلاتی مانند لخته شدن خون که عاملی در بروز سکته قلبی است، بروز نمی کند، زیرا کم آبی باعث افزایش غلظت خون شده و گردش خون را دچار اشکال می کند.

آلبالو و آب لیموی ترش برای رفع غلظت خون مفید است. مصرف موز نیز برای صاف کردن خون مفید است.

به‌ طور کلی میوه‌ها و سبزی‌ها، به‌ علت دارا بودن ویتامین C و فیبرهای محلول و نامحلول، باعث کاهش غلظت خون، کاهش میزان فیبرینوژن (پروتئینی که تبدیل به لخته خون می شود) و کاهش فشار خون می شوند. به همین علت افرادی که گیاه خوارند ، نه تنها احتمال ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ را از خود دور کرده‌اند، بلکه دارای خون رقیق‌تر و فشارخون و فیبرونوژن پایین‌تری نسبت به افراد هم‌ سن و سال خود هستند.

برای کاهش لخته شدن خون از روغن جامد ، روغن نارگیل ، چربی‌های حیوانی، گوشت قرمز ، دل، قلوه، مغز ، پیه ‌گاو و گوسفند به مقدار خیلی کم مصرف کنید و به جای آن از لبنیات کم چرب، ماهی، سبزی و میوه ی فروان استفاده کنید.

روش تشخیص کم خونی -کم خونی یعنی کاهش تعداد گلبول‏های قرمز خون و علل متفاوتی دارد، ولی مهم‏ترین آنها کمبود آهن در بدن است.

اگر کم‏خونی خفیفی داشته باشید، ممکن است علامتی دیده نشود و حتی اگر دیده شود، ممکن است متوجه کم‏خونی خود نشوید، یا آن را با بیماری دیگری اشتباه بگیرید.

حال ما به شما می گوییم که علائم شایع کم خونی چیست تا با مشاهده ی آنها به پزشک مراجعه کنید:

1- به پوست خود دقت کنید. آیا پوستتان رنگ پریده است؟

در حالت کم‏خونی، حتی اگر رنگ پوستتان معمولی باشد، ولی لب‏های شما، کمرنگ‏تر از حد طبیعی است و پوست شما بی‏حال و خسته (شل) می باشد.

2- آیا همیشه احساس خستگی و بی‏حالی می کنید؟ این ها از علائم شایع کم‏خونی است.

3- آیا سردردهای پی در پی دارید؟ و یا اشتهایی برای غذا خوردن ندارید؟ این ها از علائم اولیه کم‏خونی هستند.

4- آیا مبتلا به یبوست شده‏اید؟ این هم یکی از علائم اولیه کم خونی است و بدون هیچ‏ تغییری در عادات غذایی به وجود می‏آید (یعنی مثلا بدون کاهش مصرف میوه و سبزی، دچار یبوست می شوید).

تنها راه تشخیص کم‏خونی، دادن آزمایش خون است.

5- آیا تمرکز فکری برای شما سخت شده است؟ این مسئله روی کار شما یا انجام تکالیف درسی شما تاثیرگذار است.

6- آیا دوست دارید مواد عجیب و غریب را که خوراکی نیستند، بخورید، مثل خاک یا کاغذ. چنین حالتی، «پیکا» نام دارد.

7- به حالات روحی و روانی خود دقت کنید. کم‏خونی می‏تواند باعث احساس افسردگی شود.

8- آیا احساس تنگی نفس دارید؟ گلبول‏های قرمز خون، بخش حیاتی فرآیند تنفس را تشکیل می دهند و این علامت در کم‏خونی متوسط تا شدید بروز می‏کند.

9- آیا احساس می‏کنید انگشتان دست و پای شما همیشه سرد هستند؟ این حالت به دلیل کاهش جریان خون در انگشتان دست و پا، در اثر کم‏خونی اتفاق می‏افتد.

10- آیا احساس ضعف یا سرگیجه دارید؟ در کم‏خونی شدید، هنگام برخاستن از رختخواب احساس ضعف زیادی دارید و یا هنگام بلند شدن از جایتان، احساس سرگیجه می‏کنید.
هشدارها:

* اگر به طور ناگهانی، زخم‏هایی روی زبان یا دهانتان پیدا شد، یا اگر خانم هستید و یک مرتبه دچار قطع قاعدگی شدید، نشان می‏دهد دچار کم‏خونی هستید.

* اگر بیشتر اوقات غذاهای فرآیند شده و آماده بخورید، یا بعضی وعده‏های غذایی (مثل صبحانه) را از برنامه غذایی تان حذف کنید، یا ریزه خواری داشته باشید، یا از همه گروه های غذایی استفاده نکنید، ممکن است آهن و سایر مواد مغذی را به مقدار کافی دریافت نکنید. در این صورت، اگر علائم ذکر شده در بالا را داشتید، احتمالا دچار کم‏خونی هستید.
آزمایش خون

* کم‏خونی می‏تواند در اثر مشکلات پزشکی اصولی و دریافت یا جذب ناکافی آهن در بدن به وجود آید. تنها راه تشخیص کم‏خونی، دادن آزمایش خون است. اگر فکر می‏کنید دچار کم‏خونی هستید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

* اگر نسبت به کم‏خونی خود شک دارید، هرگز مقادیر بالای مکمل‏های آهن را مصرف نکنید، زیرا دریافت مقادیر زیاد آهن، مسمومیت زاست و عوارض بدی دارد.

برای تشخیص قطعی کم‏خونی باید به پزشک مراجعه کنید و خودتان بر اساس علائم بالا نمی‏توانید بگویید حتما دچار کم‏خونی هستید، زیرا علائم کم‏خونی می‏تواند مشابه علائم سایر بیماری‏ها باشد و کمبود آهن به تنهایی، علت بروز کم‏خونی نیست.

* اگر علائم بالا در شما ادامه داشت، یا دچار یک مشکل خاص پزشکی هستید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. اطلاعاتی که در این مقاله برای شما ارائه شده، نمی‏تواند جایگزین توصیه‏ها یا درمان تخصصی پزشکی شود.

روش منعقد شدن خون  – خون ما مخلوط پیچیده‌ای از قطعات جامد شناور درون مایع است. قطعات جامد آن همان گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها هستند. بخش مایع خون هم پلاسما نام دارد که بی‌رنگ است و عمده آن از آب تشکیل شده که البته پروتئین‌های مهمی چون پروتئین‌های مسئول انعقاد، غذا و املاح معدنی و البته گازهای دفعی به وسیله آن حمل می‌شوند.

وقتی یک رگ خونی در اثر آسیب وارده به پوست پاره می‌شود، یک دسته فعل و انفعلات پشت سر هم رخ می‌دهند تا خون‌ریزی را متوقف کنند. به همه این عواملی که دسته‌جمعی هدف مشترکی را دنبال می‌کنند و آن هدف، تشکیل لخته خون یا انعقاد خون است، فاکتورهای(عوامل) انعقادی می‌گوییم.

بیشتر عوامل انعقادی در کبد ساخته می‌شوند. برای مثال، پروتئینی در پلاسمای خون وجود دارد که مدام به وسیله سلول‌های کبدی ساخته می‌شود. این پروتئین موجب می‌شود مولکول‌هایی موسوم به “فیبرینوژن” که در پلاسما هستند، تکثیر پیدا کنند و به هم متصل شوند و رشته‌ای را به نام “فیبرین” بسازند. این رشته‌های فیبرین گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها را در محل خون‌ریزی به دام می‌اندازند و در عرض چند دقیقه، توده‌ای نرم و ژله مانند به نام “لخته ی خون” به وجود می‌آید که محل پارگی رگ را پرُ می کند.
انعقاد خون

وقتی پوست‌مان آسیب می‌بیند و رگ خونی پاره می‌شود، باکتری‌ها در محل پارگی رگ، تجمع کرده و سعی می‌کنند از محل نشت خون وارد بدن شوند. برای همین گلبول ‌های سفید خون از جدار رگ خارج شده و به باکتری‌های مهاجم حمله می‌کنند.

شاید این سئوال در ذهن‌تان شکل بگیرد که «اگر آن پروتئین مسئول انعقاد خون، همواره در پلاسمای خون است، پس چرا خون همواره در گردش طبیعی است و منعقد نمی‌شود؟»

درست است. اما هم پلاکت‌ها و هم پروتئین پلاسما به صورت غیر فعال در خون ما قرار دارند و عامل محرکی لازم است تا آنها را فعال کند.

آن عامل محرک، آسیب به دیواره عروق(پارگی رگ) است، که یک پیغام از سوی بافت آسیب دیده به عوامل انعقادی می‌رساند تا روند انعقاد را شروع کنند. گاهی نیز آسیبی داخلی مانند آسیب به خود پلاکت‌ها و تخریب آنها موجب می‌شود ماده‌ای را از خود آزاد کنند که به فاکتورهای انعقاد خون، پیام شروع بدهد. اگر یکی از فاکتورهای انعقادی آن روز غایب باشد یا کارش را درست انجام ندهد، انعقاد خون به مشکل بر می‌خورد و خون زیادی از دست می‌دهیم.

بیماران هموفیلی یکی از فاکتورهای انعقاد خون را ندارند و برای همین دچار مشکل می‌شوند. از این گذشته چون عوامل انعقاد خون در کبد ساخته می‌شوند، اگر کبد، بیمار باشد مانند هپاتیت یا سیروز کبدی، روند انعقاد خون مختل می‌شود.

حتی کاهش ذخیره ویتامینی در کبد مانند کمبود ویتامین K ، می‌تواند به کاهش تولید عوامل انعقادی در کبد بیانجامد.

دکتر سیدرضا صفایی- متخصص خون و انکولوژی

مقاله درباره بیماری هموفیلی -هموفیلى نوعى بیمارى ارثى خونریزى دهنده و نوعى اختلال در انعقاد خون است.

در كودكان مبتلا به هموفیلى به دلیل کمبود فاكتورهاى انعقادى خون و یا فقدان كامل این فاكتورها، توانایى بندآمدن خونریزى وجود ندارد.

فاكتورهاى انعقادى، پروتئین هاى خاصى هستند كه وجود آنها براى لخته شدن خون ضرورى است. لخته شدن درست و به موقع خون، از خونریزى شدید جلوگیرى مى‌ کند.

انواع هموفیلى

فاكتورهاى زیادى در خون وجود دارند كه در ایجاد لخته و توقف خونریزى نقش دارند. كودك مبتلا به هموفیلى فاقد یكى از فاكتورهاى مورد لزوم براى لخته شدن خون است یا مقدار كمى از آن را دارا می باشد.

از جمله فاكتورهاى موثر در انعقاد خون، فاكتورهاى هشت و نه هستند. هموفیلى بر اساس شدت نیز دسته بندى مى شود. هموفیلى مى تواند با توجه به سطح فاكتورهاى انعقادى خون، ملایم، متوسط یا شدید باشد.

سه نوع اصلى هموفیلى شامل موارد زیر است:

هموفیلى نوع A: به دلیل فقدان فاكتور هشت ایجاد مى شود. تقریباً 85 درصد مبتلایان به هموفیلى، به هموفیلى نوع A مبتلا هستند.

هموفیلى نوع B: به دلیل كمبود فاكتور نُه ایجاد مى‌ شود.

بیمارى فون ویلبراند: سطح خونى بخشى از فاكتور هفت به نام فاكتور “فون ویلبراند” یا “كوفاكتور ریستوستین”، كاهش یافته است. فاكتور فون ویلبراند به پلاكت ها(سلول هاى خونى كنترل كننده خونریزى) كمك مى كند كه به دیواره سیاهرگ یا سرخرگ بچسبند. در غیاب این فاكتور، زمان خونریزى افزایش مى یابد، زیرا پلاكت ها نمى توانند به دیواره رگ بچسبند و براى توقف خونریزى، تشكیل لخته دهند.
علت هموفیلی

هموفیلى نوع A و B از طریق ژنى كه روى كروموزوم X است، به ارث مى رسند. دختران، دو كروموزوم X دارند، در حالی که پسرها داراى یك كروموزوم X و یك كروموزوم Y هستند.

زن ناقل هموفیلى، فقط یك ژن هموفیلى بر روى یكى از كروموزوم هاى X خود دارد و در صورت باردار شدن، یك احتمال پنجاه درصدى براى انتقال ژن به جنین وجود دارد. در صورتى كه جنین، پسر باشد، ابتلاى وى به هموفیلى قطعى خواهد بود. حال آن كه انتقال ژن مادر ناقل به فرزند دختر، وى را ناقل بیمارى خواهد كرد. اگر پدر مبتلا به هموفیلى باشد، اما مادر ناقل ژن نباشد، هیچ یك از پسران دچار این بیمارى نخواهند شد، ولى همه دختران ناقل مى شوند.

تقریباً در میان یك سوم كودكان مبتلا به هموفیلى، سابقه خانوادگى ابتلا به این بیمارى وجود ندارد. اعتقاد بر این است كه در این موارد، بیمارى مى تواند با یك ژن جهش یافته مرتبط باشد.

شیوه‌هاى آزمایشگاهى جهت بررسى ناقلین احتمالى وجود دارد كه تعیین مى ‌كند كه آیا آنها در واقع ناقل ژن غیرطبیعى هستند یا خیر.

سطح خونى فاكتورهاى انعقادى در ناقلین هموفیلى معمولاً طبیعى است، اما ممكن است این افراد مستعد كبودشدگى باشند و در زمان جراحى و كارهاى دندانپزشكى بیشتر خونریزى كنند، و یا از خونریزى هاى مكرر بینى یا خونریزى شدید قاعدگى شاكى باشند.

در بیمارى فون ویلبراند، ژن مسئول كمبود پروتئین( فاكتور فون ویلبراند) بر روى كروموزوم جنسی قرار ندارد، بلكه جایگاه آن یك كروموزوم غیرجنسى است. بنابراین دختران و پسران به یك نسبت به بیمارى مبتلا مى شوند. ژن عامل بیمارى، “اتوزومى مغلوب” است. این بدان معناست كه اگر یكى از والدین، آن را دارا باشد، احتمال انتقال آن به هر یك از فرزندان، پنجاه درصد خواهد بود.

كودكان مبتلا به فون ویلبراند مى توانند این بیمارى را از والدین به ارث برده باشند، اما داروهاى خاص، اختلالات خودایمنى، اشكالات كلیوى و برخى سرطان ها نیز مى توانند این بیمارى را ایجاد كنند.
علائم هموفیلى

از آنجایى كه هموفیلى، بیمارى انعقاد خون است، شایع ترین علائم آن، خونریزى زیاد و غیر قابل ‌كنترل است.

خونریزى زیاد
خونریزی

خونریزى در مبتلایان به هموفیلى نسبت به افراد سالم با سرعت بیشترى اتفاق نمى افتد، بلكه زمان آن طولانى تر است. شدت هموفیلى با مقدار فاكتورهاى انعقادى خون مشخص مى ‌شود.

بیمارانى كه سطح خونى فاكتورهاى انعقادى در خون آنها، در حدود ده درصد باشد (در افراد سالم میانگین سطح خونى فاكتورها صد درصد است) تنها در جراحى هاى بزرگ یا در زمان كشیدن دندان، دچار خونریزى مى ‌شوند.

حتى ممكن است در این افراد، قبل از وقوع عوارض جراحى، هموفیلى تشخیص داده نشده باشد.

زمانى كه سطح خونى فاكتور هشت یا نه كمتر از یك درصد باشد، شدت هموفیلى بالا خواهد بود.

در این افراد، با كمترین فعالیت روزمره، خونریزى اتفاق مى ‌افتد و همچنین ممكن است جراحت خونریزى دهنده نامشخص باشد. خونریزى غالباً در مفاصل و سر اتفاق مى افتد.

تمایل به خونریزى:

احتمال خونریزى با ضربه هاى كوچك به بینى، دهان و لثه ها وجود دارد. همچنین مسواك زدن، و یا كارهاى دندانپزشكى، سبب خونریزى زیادى مى شود.

خونریزى مفصلى:

همارتروز(خونریزى درون مفصل) مى تواند درد، خشكى و بى حركتى مفصل و در نهایت بد شكل شدن مفصل را در صورت عدم درمان مناسب و به موقع، سبب شود.

مفصل زانو شایع ترین محل عوارض ناشى از خونریزى هموفیلى است. خونریزى هاى مفصلى مكرر مى تواند منجر به آرتریت مزمن دردناك، بدشكل شدن مفصل و لنگیدن شود.

خونریزى عضلانى:

خونریزى درون عضلات مى تواند ورم، درد، و قرمزى را سبب شود. خونریزى زیاد در این محل ها مى تواند با افزایش فشار بر روى بافت‌ها و اعصاب منطقه، آسیب و بدشكل شدن دائمى را به همراه داشته باشد.

خونریزى مغزى:

خونریزى درون مغز مى تواند با ضربه به سر و یا به طور خود به خودى اتفاق افتد كه شایع ترین علت مرگ در كودكان مبتلا به هموفیلى و جدى ترین عارضه این بیمارى است. خونریزى مغزى مى تواند حتى با یك ضربه كوچك به سر و یا بر اثر زمین خوردن كودك روى دهد. خونریزى هاى كوچك در مغز مى تواند باعث كورى، عقب افتادگى ذهنى و انواع نقایص عصبى و در صورت عدم تشخیص و درمان فورى، منجر به مرگ شود.
خونریزی

كبودشدگى:

كبودشدگى و كوفتگى مى تواند با تصادفات و ضربه هاى كوچك روى دهد و مى تواند هماتوم هاى (خون مردگى یا تجمع خون در زیر پوست كه تولید ورم مى‌كند) بزرگ ایجاد كند. به همین دلیل در بیشتر موارد، تشخیص بیمارى در سنین دوازده تا هجده ماهگى انجام مى شود، یعنى زمانى كه فعالیت كودك افزایش یافته است.

خونریزى از سایر نقاط بدن:

وجود خون در ادرار و مدفوع كودك نیز مى تواند علامت هموفیلى باشد.

علائم هموفیلى مى‌تواند با سایر اختلالات و اشكالات خونى مشابه باشند. لذا همیشه براى تشخیص بیمارى با پزشك كودكتان مشورت كنید.
تشخیص هموفیلى

پزشك كودك شما ممكن است علاوه بر گرفتن یك شرح حال كامل و انجام معاینات بالینى، آزمایش هاى خونى متعددى را شامل اندازه گیرى مقدار فاكتورهاى انعقادى خون، شمارش كامل سلول های خونی (CBC)، اندازه گیرى زمان خونریزى، و یا تست DNA تجویز نماید. همچنین ممكن است جزئیاتى را در مورد سابقه خانوادگى كودكتان سئوال نماید.
درمان هموفیلى

درمان خاص هموفیلى توسط پزشك و بر اساس موارد زیر تعیین مى شود:

* سن كودك، سلامت عمومى و تاریخچه پزشكى وى

* گستردگی، نوع و شدت بیمارى

* تحمل كودك نسبت به داروها، درمان ها و روش هاى خاص

* انتظارات درباره سیر بیمارى

* دیدگاه و یا انتخاب شما

هدف از درمان هموفیلى، پیشگیرى از عوارض بیمارى و در وهله اول عوارضى است كه در مفاصل و مغز ایجاد مى كند. درمان مى تواند شامل موارد زیر باشد:

* مى توان از والدین خواست كه اسباب بازى هاى نرم با گوشه هاى گرد براى كودكان كم سن خریدارى كنند.

* در مورد كودكانى كه تازه راه رفتن را یاد گرفته اند و یا فعال تر شده اند مى توان از كلاه ایمنى و لباس هاى پنبه دوزى شده استفاده كرد.

* امكان انجام ورزش هایى كه احتمال برخورد و تصادم در آنها زیاد است، در دوران مدرسه، باید به دقت ارزیابى شود.

* در زمان واكسیناسیون می‌توان از تزریق زیرجلدى به جاى تزریق عضلانى استفاده كرد تا از خونریزى عمیق عضلانى جلوگیرى شود.

* خونریزى‌ هاى مفصلى ممكن است به جراحى و یا بى ‌حركت نگه داشتن مفصل نیاز پیدا کند. بازتوانى مفصل آسیب دیده مى ‌تواند شامل درمان فیزیكى و ورزش جهت تقویت عضلات اطراف مفصل باشد.

* قبل از جراحى و كارهاى دندانپزشكى، ممكن است پزشك كودك شما تزریق داخل وریدى فاكتورها را تجویز نماید تا سطح خونى فاكتورهاى انعقادى خون افزایش یابد. همچنین ممكن است تزریق فاكتورهاى خاصى را در حین جراحى یا پس از آن انجام دهند تا فاكتورهاى انعقادى در سطح مطلوب باقی بمانند و از خونریزى پس از جراحى پیشگیرى گردد و به بهبود زخم كمك شود.

همچنین ممكن است پزشك كودك شما، قطع آسپیرین یا داروهاى حاوى آسپیرین را قبل از جراحى توصیه كند، زیرا این فرآورده ها احتمال خونریزى را تشدید مى كنند.

* در صورت از دست دادن خون به مقدار زیاد، ممكن است نیاز به انتقال خون باشد.

* رعایت بهداشت دهان و دندان یك عامل پیشگیرى كننده از بروز خونریزی است.
چشم انداز بلندمدت

هموفیلى یك بیمارى مادام العمر و همیشگی است. با پیشرفت هایى كه در زمینه ساخت فاكتورهاى انعقادى خون انجام شده است، پیشگیرى و درمان خونریزى رو به بهبود است.

با درمان مناسب، اتخاذ تصمیمات آگاهانه و تشخیص به موقع عوارض، بسیارى از كودكان مبتلا به هموفیلى از طول عمر طبیعى و زندگى نسبتا سالمی بهره مند خواهند شد.
دكتر زهرا عباسپور – همشهری

چطور از کودک هموفیلی مراقبت کنیم -والدین کودک هموفیلی باید با روحیه ای قوی، خوش بینی و برخوردی منطقی با این بیماری بکوشند تا فرزندشان رشد جسمی و روحی طبیعی داشته باشد و با تلاش خود مانع معلولیتش شوند. بنابراین هدف از درمان هموفیلی کسب حداکثر سلامتی و رساندن مشکلات خونریزی به حداقل است که نه تنها با هدایت پزشکان مسئول تیم درمان، بلکه با یاری والدین کودک میسر خواهد بود.

اعضای گروه پزشکی درمان بیماران هموفیلی شامل کادر تخصصی زیر است:

1. متخصص خون

2. متخصص اطفال

3. متخصص اورتوپدی برای بیماری ها و مشکلات استخوانی و مفصلی

4. فیزیوتراپ برای انجام تمرین ها و ورزش های مناسب

5. دندان پزشک

6. پرستار برای هماهنگ کردن مسایل درمانی کودک و آموزش والدین در درمانگاه هموفیلی.

وظیفه ی پرستار درمانگاه بسیار مهم است، چون او معمولاً اولین شخص در مرکز است که با بیماران تماس دارد.

7. روان پزشک: او پس از تشخیص هموفیل بودن کودک، برای رفع اضطراب های اولیه به والدین کمک می کند. در سال های رشد نیز به کودک، والدین، خواهر و برادر او و سایر افراد خانواده در زمینه ی بیماری هموفیلی و حل مسائل مربوطه، کمک می کند.

8. والدین کودک مکمل گروه پزشکی مراقبت از کودک اند. والدین برای مراقبت صحیح و یافتن درمان پزشکی مناسب برای کودک، باید تعلیم ببینند. باید پدر و مادر تا جایی که در توان دارند، در مراقبت از کودک هموفیل خود سهیم باشند.

همچنین لازم است که خانواده در امر مدیریت و تدابیر پزشکی و فعالیت های بدنی لازم برای ارتقای سطح سلامتی فرزندشان با پرسنل درمانگاه هموفیلی همکاری کنند.

هموفیلی چیست؟

هموفیلی، اختلالی ارثی و مادرزادی است. فرد هموفیل یا پروتئین موجود در پلاسما را که مسئول ایجاد لخته ی خون است، ندارد یا مقدار بسیار کمی از آن را داراست. شایع ترین نوع هموفیلی، هموفیلی نوع A یا کمبود فاکتور انعقادی 8 است. نوع دوم، هموفیلی نوع B یا کمبود فاکتور انعقادی 9 است.
هنگامی که فرد هموفیل مجروح می شود، شدیدتر یا سریع تر از افراد سالم خون ریزی نمی کند، بلکه زمان خون ریزی اش طولانی تر خواهد بود. بریدگی های کوچک پوستی معمولاً مشکلی ایجاد نمی کنند، اما خون ریزی های داخلی باید درمان شوند.

خون ریزی هایی ممکن است به دنبال جراحت و ضربه اتفاق بیفتد، اما بسیاری از آنها بدون علت ظاهری و خود به خود شروع می شوند. کودک شما صرف نظر از کم داشتن یا نداشتن یک فاکتور انعقادی، در زمینه های دیگر طبیعی است.

شدت هموفیلی در افراد مختلف متفاوت است. در هموفیلی نوع خفیف، خونریزی فقط در مواقع جراحت های بزرگ و عمل جراحی مسئله ساز است.

در هموفیلی نوع متوسط ، گاهی خون ریزی پس از وارد شدن ضربه اتفاق می افتد.

در هموفیلی نوع شدید، خون ریزی بدون علت ظاهری به وقوع می پیوندد. این نوع خون ریزی ها به “خون ریزی خود به خود” معروف اند.

نوزادان به ندرت علایم خون ریزی را بروز می دهند، مگر آنکه ختنه شوند. به هر حال، هنگامی که کودک شروع به سینه خیز رفتن می کند، لکه های کبود رنگی زیر پوستش نمایان می شود و موقعی که برای ایستادن و راه رفتن تلاش می کند، مرتب زمین می افتد و احتمالاً به صورتش ضربه می خورد و روی لبانش بریدگی ایجاد می شود.

اگر به سر کودک ضربه ای وارد شود و معالجه نشود، می تواند بسیار خطرناک باشد. خون ریزی داخل مفاصل و ماهیچه ها در سنین بالاتر رخ می دهد.

خون ریزی های مکرر درون مفاصل یا ماهیچه ها که به صورت کامل معالجه نشده اند، به نوعی ورم مفصلی منجر می شوند که به دنبال آن ضعف عضلانی، اطراف مفصل متورم شده به وجود می آورند.
میزان شیوع هموفیلی

آمار نشان می دهد که تقریباً یک نفر از هر ده هزار نفر جمعیت ذکور به هموفیلی مبتلا هستند و شیوع آن در میان تمام نژادها و طبقات اجتماعی یکسان است.

مقاله درباره تالاسمی -تالاسمى نام گروهى از اختلالات خونى ژنتیك است. براى این كه بفهمیم، تالاسمى چگونه بر روى بدن تأثیر مى گذارد بهتر است ابتدا در مورد چگونگى ساخته شدن خون، اطلاعات مختصرى كسب كنیم. هموگلوبین كه مسئولیت حمل اكسیژن را بر عهده دارد جزیى از سلول هاى قرمز خون است. این تركیب از 2 پروتئین متفاوت به نام هاى آلفا و بتا تشكیل شده است. اگر بدن هر كدام از این پروتئین ها را به قدر كافى تولید نكند، سلول هاى قرمز خونى درست عمل نكرده و نمى توانند به قدر كافى اكسیژن حمل كنند. در نتیجه این امر، كم خونى از دوران كودكى آغاز شده و تا پایان زندگى ادامه مى یابد. از آنجایى كه تالاسمى داراى انواع مختلفى است و هر كدام از آنها تأثیرات به خصوصى را بر روى بدن مى گذارند، شناخت تفاوت هاى هر كدام از انواع تالاسمى اهمیت خاصى مى یابد.

تالاسمى نوع آلفا

افرادى كه هموگلوبین آنها به قدر كافى پروتئین آلفا تولید نمى كند، به تالاسمى آلفا مبتلا هستند. این اختلال خونى بیشتر در مناطق آفریقا، خاورمیانه، هند، آسیاى جنوبى، جنوب چین و ندرتاً در مناطق مدیترانه اى مشاهده مى شود.

چهار نوع تالاسمى آلفا وجود دارد كه به ترتیب تأثیرات خفیف تا شدیدى بر روى بدن مى گذارند:

– حالت حمل كننده غیرفعال :
این نوع از تالاسمى مشكلى براى سلامت افراد ایجاد نمى كند زیرا كمبود پروتئین آلفا آنقدر جزیى است كه هموگلوبین فعالیت خود را به درستى انجام مى دهد. این نوع تالاسمى به این دلیل «حمل كننده غیرفعال» نامیده مى شود كه كشف و اطلاع از چگونگى آن بسیار دشوار است.

– تالاسمى مداوم برگشت پذیر:
این تالاسمى نوع غیرعادى «حالت حمل كننده غیرفعال» است كه به علت جهش پروتئین آلفاى هموگلوبین به وجود مى آید. این نام بعد از كشف این نوع تالاسمى در منطقه اى از جامائیكا در نظر گرفته شد. معمولاً این نوع تالاسمى به تنهایى نمى تواند مشكلى براى سلامتى ایجاد كند.

– تالاسمى آلفاى خفیف:
در این نوع از تالاسمى كمبود پروتئین آلفا شدیدتر است. افراد مبتلا سلول هاى قرمز خونى كوچكتر و كم خونى خفیفى (MILD ANEMI) دارند. اگرچه در بعضى از موارد نیز بیماران فاقد علائم خاصى هستند.

پزشكان اغلب تالاسمى آلفاى خفیف را با كم خونى فقر آهن اشتباه گرفته و جایگزین هاى آهن دار را تجویز مى كنند كه هیچ تأثیرى بر كم خونى ناشى از تالاسمى آلفاى خفیف ندارد.

– بیمارى هموگلوبین :
كمبود پروتئین آلفا در این نوع از تالاسمى بسیار شدیدتر است به طورى كه باعث كم خونى شدید و مشكلات جدى در سلامت فرد مى شود. مشكلاتى مانند: بزرگى بیش از حد طحال، تغییر شكل استخوان ها و خستگى. این نوع تالاسمى به این خاطر بیمارى هموگلوبین نامیده مى شود كه سلول هاى قرمز خونى را خراب كرده و عملكردشان را دچار اختلال مى كند.

– تالاسمى مداوم برگشت پذیر نوعH :
این نوع از تالاسمى تشدید شده مورد قبلى است. افراد مبتلا از كم خونى شدید و مشكلات فراوان ناشى از بزرگ شدگى طحال و عفونت ویروسى رنج مى برند.

– تالاسمى مداوم برگشت پذیر هوموزیگس :
این تالاسمى نوعى از تالاسمى مداوم برگشت پذیر نوع H است. البته مى توان گفت از آن خفیف تر بوده و بیشتر شبیه تالاسمى نوع بیمارى هموگلوبین است.

– تالاسمى آلفاى ماژور:
در این حالت هیچ ژنى مربوط به پروتئین آلفا در DNA فرد وجود ندارد. در این صورت هموگلوبین هاى نابهنجارى موجود است. افراد داراى این مشكل قبل از تولد و یا مدت بسیار كوتاهى پس از آن مى میرند. در موارد بسیار نادر امكان تشخیص این مشكل قبل از تولد امكان پذیر است.

تالاسمى نوع بتا

افرادى كه هموگلوبین آنها به قدر كافى پروتئین بتا تولید نمى كند، مبتلا به تالاسمى نوع بتا هستند. این تالاسمى در مناطقى چون ایتالیا، یونان، شبه جزیره عربستان، ایران، آفریقا، آسیاى جنوبى و جنوب چین وجود دارد.
سه نوع تالاسمى نوع بتا وجود دارد كه به ترتیب تأثیرات خفیف تا شدیدى را بر روى سلامت بدن مى گذارند:

– تالاسمى مینور (خفیف):
در این حالت كمبود پروتئین بتا به گونه اى نیست كه باعث بروز اشكال در عملكرد هموگلوبین شود. به نظر نمى رسد فرد مبتلا به تالاسمى مینور مشكلاتى بیشتر از فرد داراى كم خونى خفیف داشته باشد. همانند تالاسمى آلفاى خفیف، بعضى پزشكان ، كوچكى سلول هاى قرمز خونى ناشى از تالاسمى بتاى خفیف را با كم خونى فقر آهن اشتباه گرفته و جایگزین هاى آهن دار تجویز مى كنند.

– تالاسمى سطح متوسط :
در این نوع تالاسمى، كمبود پروتئین بتاى هموگلوبین به قدرى است كه تدریجاً باعث كم خونى شدید و مشكلات عمده در سلامت افراد مى شود؛ مشكلاتى مانند از شكل افتادن استخوان ها و بزرگى بیش از حد طحال. بُعد وسیعى از علائم شدید در این نوع تالاسمى مشاهده شده است و به راستى تعیین حدفاصل بین تالاسمى سطح متوسط و شدید بسیار مشكل و گیج كننده است. به نظر مى رسد در این بین عامل تعیین كننده، مقدار و تعداد دفعات تزریق خون مورد نیاز باشد. هر قدر بیمار به تزریق خون وابسته تر باشد، احتمال بیشترى وجود دارد كه بیمارى او در رده تالاسمى ماژور قرار گیرد. به طور كلى گفته مى شود مبتلایان به تالاسمى حد متوسط، براى بهبود كیفیت زندگى خود نیازمند تزریق خون مكرر هستند البته این امر دلیلى بر زنده ماندن آنها نیست.

– تالاسمى ماژور (شدید):
این حالت شدیدترین نوع تالاسمى بتا است. در این نوع تالاسمى بیمار به دلیل نقص كامل پروتئین بتاى هموگلوبین از كم خونى شدید رنج مى برد. فرد مبتلا براى ادامه زندگى خود باید به طور منظم خون تزریق كرده و مرتباً تحت مراقبت هاى پزشكى وسیع قرار داشته باشد.

تزریق هاى مكرر خون در طول عمر باعث مى شود غلظت آهن خون بسیار افزایش یابد. این اشكال را مى توان از طریق CHELATION THERAPY، رفع كرده و از مرگ زودرس و عملكرد ناموفق جلوگیرى كرد.

HTTP://WWW.COOLEYSANEMIA.ORG/