علل کم خونی چیست – بدن ما دارای سه نوع سلول خونی می باشد:
– سلول های سفید خونی که با عفونت ها می جنگند.
– پلاکت ها که به لخته شدن خون کمک می کنند.
– سلول های قرمز خونی که حمل کننده اکسیژن به بدن می باشند.
بسیاری از اعضای بدن به ساخت گلبول های قرمز کمک می کنند، اما بیشتر این ساختن در مغز استخوان صورت می گیرد. مغز استخوان، بافت نرمی است که در وسط استخوان قرار گرفته و به تشکیل سلول های خونی کمک می کند.
سلول ها یا گلبول های قرمز خونی بین 90 تا 120 روز زنده می مانند و بعد توسط برخی از قسمت های بدن از بین می روند. هورمونی به نام اریتروپویتین در کلیه ساخته می شود و مغز استخوان را وادار به ساختن گلبول های قرمز خونی می کند. گلبول ها یا سلول های قرمز خون دارای پروتئینی به نام هموگلوبین می باشند. هموگلوبین، سلول های قرمز خونی را برای حمل اکسیژن توانا می سازد.
هموگلوبین مسئول قرمزی رنگ گلبول قرمز است.افراد کم خون، دارای مقدار مناسب هموگلوبین نمی باشند
دلایل کم خونی
بیشتر از 400 نوع کم خونی در جهان وجود دارد که به سه گروه تقسیم می شوند:
– کمبود خون
– کاهش تولید سلول های خونی
– تخریب سلول های قرمز خونی
کمخونی به دلیل کمبود خون
سلول های قرمز خونی در هنگام خون ریزی از بین می روند. این خونریزی ها شامل موارد زیر است:
– زخم معده، هموروئید، گاستریت (ورم معده) و یا خون ریزی شدید ماهیانه.
– مصرف داروی غیراستروئیدی ضد التهاب مانند: آسپیرین یا ایبوپروفن.
– بارداری
کمخونی به دلیل کاهش تولید سلول های خونی
بدن ممکن است در شرایطی، سلول های خونی را کم تولید کند و یا سلول های خونی عمل خود را به خوبی انجام ندهند. از جمله این شرایط عبارتند از:
– کم خونی داسی شکل
– کمبود آهن در نتیجه کمبود آهن غذایی، در حین بارداری و یا شیردهی، قاعدگی، مشکلات گوارشی از قبیل بیماری بیماری کرون، اهدای خون مکرر و ورزش های استقامتی.
– کم خونی مگالوبلاستیک که در نتیجه کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک رخ می دهد.
– کم خونی کشنده: در نتیجه کاهش جذب ویتامین B12 ناشی از بیماری کرون، عفونت انگلی روده، برداشتن بخشی از معده و یا روده و یا ایدز رخ می دهد.
– نخوردن گوشت که باعث کمبود ویتامین B12 می شود.
– نخوردن سبزیجات که باعث کمبود اسید فولیک می شود.
– مصرف الکل
– بیماری های روده ای مانند: اسپیرو و سلیاک.
بیمار مبتلا به کم خونی شدید، مقدار اکسیژن کمی دارد و مقدار کم اکسیژن منجر به بروز بیماری های قلبی، تنگی تنفس و نهایتا مرگ می گردد
کمخونی به دلیل تخریب سلول های خونی
وقتی سلول های خونی شکننده می شوند، دچار پارگی زودرس و کم خونی همولیتیک می گردند. دلایل این کم خونی عبارت است از:
– شرایط ارثی از قبیل: آنمی داسی شکل و یا تالاسمی.
– عوامل استرس زا مانند: عفونت، داروها، سم مار یا عنکبوت و یا سموم ناشی از برخی مواد غذایی.
– بیماری کبد و یا کلیه
– حمله نامناسب سیستم ایمنی به گلبول های قرمز خون که بیماری همولیتیک نامیده می شود.
– گرافت عروقی، دریچه های مصنوعی قلب، تومورها، سوختگی های شدید، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی، فشارخون بالا و اختلال در لخته شدن خون.
– در موارد نادر، طحال بزرگ شده و سلول های قرمز خونی را به دام می اندازد و آنها را تخریب می کند.
مشکلات مغز استخوان
– کم خونی آپلاستیک: زمانی رخ می دهد که کاهش قابل ملاحظه ای در تعداد سلول های بنیادی رخ دهد. هنگامی که مغز استخوان توسط داروها، اشعه، شیمی درمانی یا عفونت زخمی شده باشد، این کم خونی عارض می شود.
– تالاسمی: سلول های قرمز رشد کافی نکرده اند و یا بالغ نشده اند.
– قرار گرفتن در معرض سرب، یک عامل سمی برای مغز استخوان می باشد و منجر به تعداد کم سلول های قرمز می گردد.
کمخونی ناشی از مشکلات دیگر
بیماری های زیر نیز باعث کم خونی می شوند:
– بیماری های مزمن از قبیل: سرطان، کولیت زخمی روده و یا آرتریت روماتوئید.
– نارسایی کلیه
– کم کاری تیروئید (کاهش هورمون تیروئید)
– کمبود هورمون تستوسترون
نحوه حمل اکسیژن توسط گلبول های قرمز خون
علائم کم خونی
رنگ پریدگی
درد سینه
سرگیجه به خصوص در زمان بلند شدن و یا فعالیت بدنی
خستگی و ضعف
سردرد
نامنظم بودن ضربان قلب
سردی دست ها و پاها
مشکلات تمرکز ذهنی
تنگی نفس به خصوص در هنگام ورزش کردن
یبوست
سوزن سوزن شدن دست ها و پاها
روش های تشخیص کم خونی
– معاینه بدنی : رنگ پریدگی و ضربان تند قلب و ضعیف شدن صدای قلب یکی از نشانه های بارز در کم خونی می باشد.
– آزمایش خون برای تشخیص نوع کم خونی
– اندازه گیری مقدار ویتامین B12، اسید فولیک و دیگر ویتامین ها و عناصر معدنی در خون
– شمارش گلبول های قرمز و مقدار هموگلوبین
– شمارش رتیکولوسیت ها ( گلبول های قرمز خونی نابالغ)
– مقدار فریتین (پروتئین موجود در سلول خونی که آهن را ذخیره می کند)
– مقدار آهن موجود در خون
آزمایشات دیگری نیز برای تشخیص بیماری هایی که منجر به کم خونی شده است، ممکن است نیاز باشد.
همراه با غذا و یا بلافاصله بعد از غذا، قهوه و یا چای ننوشید. این کار باعث کاهش جذب آهن می شود
درمان کم خونی
– تزریق خون
– مصرف کورتیکواستروئید و یا داروهای دیگر که سیستم ایمنی بدن را سرکوب می کند.
– داروی اریتروپویتین که به مغز استخوان کمک می کند تا سلول های خونی بیشتری را بسازد.
– مصرف مکمل آهن، ویتامین B12، اسید فولیک و دیگر ویتامین ها و عناصر معدنی.
عوارض کم خونی
بیمار مبتلا به کم خونی شدید، مقدار اکسیژن کمی دارد و مقدار کم اکسیژن منجر به بروز بیماری های قلبی، تنگی تنفس و نهایتا مرگ می گردد.
جلوگیری از کم خونی
از بسیاری از انواع کم خونی ها نمی توان جلوگیری کرد. شما می توانید کم خونی در اثر کمبود آهن و ویتامین را با رژیم صحیح غذایی از بین ببرید.
* غذاهای دارای آهن را زیاد مصرف کنید؛ شامل: گوشت ها، لوبیاها، عدس، سبزیجات برگ سبز و میوه های خشک.
* غذاهای دارای اسید فولیک را زیاد مصرف کنید. شامل: مرکبات و آب آنها، موز، سبزیجات برگ سبز، حبوبات و نان و ماکارونی.
* ویتامین B12 در گوشت ها و لبنیات یافت می شود. این ویتامین به برخی محصولات نیز افزوده می شود از قبیل: برخی غلات و شیر سویا.
* غذاهای دارای ویتامین C مصرف کنید. شامل: مرکبات، خربزه و هندوانه، انواع توت ها. این ویتامین به جذب بهتر آهن کمک می کند.
* همراه با غذا و یا بلافاصله بعد از غذا، قهوه و یا چای ننوشید. این کار باعث کاهش جذب آهن می شود.
* کلسیم می تواند باعث عدم جذب آهن شود. لذا، اگر از قرص های آهن و یا از محصولات دارای آهن زیاد مصرف می کنید، با پزشک خود راجع به راه های مناسب برای دریافت کلسیم کافی صحبت کنید.
