ديورتيکول مکل (Meckel’s Diverticulum)
اين عارضه يک اختلال مادرزادى است که در آن يک کيسه در نزديکى انتهاى تحتانى رودهٔ کوچک تشکيل مى‌شود و حاوى بافت نابه‌جاى معده است که اسيد ترشح مى‌کند. در تعداد اندکى از افراد (اکثراً مردان) اين کيسه ممکن است پاره شود يا خونريزى کند و باعث درد شکم و مدفوع خونى به رنگ قرمز تيره گردد. اگر محتويات روده وارد حفرهٔ شکم شود التهاب صفاق همراه با تب و اغلب درد شکم ممکن است بروز کند. اين حالت ممکن است با التهاب آپانديس (آپانديسيت) اشتباه شود.

درمان
خونريزى و پاره شدن ديورتيکول مکل از فوريت‌هاى جراحى است. برداشتن کيسهٔ غيرطبيعى و درمان التهاب صفاق شفابخش است.

درباره بیماری هیرشپرونگ

بیماری هیرشپرونگ (Hirschsprung Disease) بر روده بزرگ (قولون) نوزادان و کودکان اثر می گذارد. این بیماری – که مانع حرکات روده بزرگ می شود، به علت عدم وجود سلول های عصبی در روده، نمی گذارد که مدفوع در بخش تحتانی قولون حرکت کند – یک نقص مادرزادی است. بیشتر اوقات مشکل دفع پس از تولد بوجود می آید و در موارد خفیف تر، نشانه های آن چند ماه یا چند سال پس از تولد ظاهر می شوند.

بیماری هیرشپرونگ ممکن است منجر به یبوست، اسهال و استفراغ شود و گاهی به پیچیدگی های جدی تر در قسمت قولون بینجامد، برای مثال آماس قولون (enterocolitis) و مگاقولون سمی (toxic megacolon) رخ دهد که هر دوی اینها وضعیت های خطرناک و مرگباری هستند. بنابراین بسیار مهم است که این بیماری زودتر تشخیص داده شده و درمان شود.

علت بیماری هیرشپرونگ

روده بزرگ مواد هضم شده را از طریق یک سری انقباضات به نام “حرکات دودی” (peristalsis) حرکت می دهد. این حرکات توسط اعصابی که بین لایه های بافت عضلانی روده قرار گرفته اند انجام می شوند.

کودکان که به بیماری هیرشپرونگ مبتلا هستند این اعصاب را در بخشی از طول قولون های خود ندارند. این مانع آن می شود که قولون شل شود و در نتیجه منجر به مسدود شدن راه مواد هضم شده می شود و عبور مدفوع را دشوار می کند.

بیماری هیرشپرونگ ممکن است بر کل روده بزرگ اثر بگذارد یا فقط بر بخش کوتاه تری از قولون و در نزدیکی راست روده اثر بگذارد. شایع تر است که سلول های عصبی نزدیک به راست روده بیشتر از رشد بازمی ایستند، زیرا سلول های رحم در مسیر بوجود می آیند که از بالای روده بزرگ شروع می شود و در انتها و نزدیک به راست روده پایان می یابد. بنابراین در بیماری هیرشپرونگ سلول های عصبی در این مسیر از رشد باز می ایستند.

پزشکان کاملاً مطمئن نیستند که چرا بعضی از کودکان به بیماری هیرشپرونگ مبتلا می شوند، ولی می دانند که این بیماری در خانواده ها ارثی است و پسرها بیشتر از دخترها بدان مبتلا می شوند. کودکان که سندروم داون یا بیماری های قلبی ژنتیکی دارند هم ریسک بیشتری برای ابتلا به این بیماری دارند.

نشانه های بیماری هیرشپرونگ

نشانه های بیماری هیرشپرونگ بسته به حدت بیماری متفاوتند. کودکانی که بیماری آنها حادتر است معمولاً در چند روز اول زندگی نشانه هایی بروز می دهند. در موارد خفیف تر، نشانه ها مدتی بعد خودشان را نشان می دهند.

نوزادانی که بیماری هیرشپرونگ مبتلا هستند ممکن است نشانه های زیر را داشته باشند:

•    در روز اول یا دوم زندگی نمی توانند دفع کنند

•    شکم ورم کرده یا باددار دارند

•    اسهال دارند

•    استفراغ می کنند که ممکن است استفراغ آنها سبز یا قهوه ای باشد.

عدم توانایی گذراندن مدفوع از روده در 48 ساعت اول زندگی در تشخیص بیماری هیرشپرونگ در نوازادان بسیار مهم است.

در موارد خفیف تر، بیماری هیرشپرونگ تا مدتها بعد و حتی تا قبل از نوجوانی یا بزرگسالی تشخیص داده نمی شود. نشانه های این موارد معمولاً خفیف تر هستند که تبدیل به مشکلات دائمی و مزمن برای فرد می شوند. نشانه های آنها عبارتند از:

•    ورم در قسمت شکم

•    یبوست

•    مشکل در وزن اضافه کردن

•    استفراغ

•    باد

به دلیل اینکه بیماری هیرشپرونگ بر توانایی بدن در جذب مواد غذایی اثر می گذارد، رشد کودک ممکن است به تأخیر بیفتد.

تشخیص بیماری هیرشپرونگ

برای تشخیص بیماری هیرشپرونگ، پزشکان اغلب آزمایشی به نام “باریوم انما” (barium enema) انجام می دهند. باریوم رنگی است که با کمک تنقیه به قولون فرستاده می شود. باریوم در عکس های اشعه ایکس خودش را بهتر نشان می دهد و پزشکان می توانند تصویر واضح تری از قولون داشته باشند. در کودکانی که به این بیماری مبتلا هستند، روده معمولاً در قسمتی که سلول عصبی وجود ندارد، باریک تر دیده می شود.

در بعضی موارد، پزشک ممکن است بیوپسی ساکشن مقعدی انجام دهد. این آزمایش که معمولاً در مطب نیز قابل اجرا است، عبارتست از استفاده از دستگاه ساکشن برای برداشتن سلول هایی از دیواره مخاطی قولون. این آزمایش مشخص می کند که آیا قولون سلول عصبی دارد یا خیر و در نتیجه به تشخیص بیماری هیرشپرونگ کمک می کند.

برای کودکان بزرگتر، پزشکان از آزمایش های دیگری مانند مانومتری یا بیوپسی با جراحی کمک بگیرند. مانومتری آزمایشی است که در آن بالونی داخل راست روده باد می کنند تا ببینند که آیا عضله مقعد شل می شود یا خیر. اگر عضله شل نشد، کودک بیماری هیرشپرونگ دارد. در بیوپسی از طریق جراحی، پزشک نمونه ای از بافت قولون را برمی دارد تا آن را زیر میکروسکوپ مشاهده کند.

درمان بیماری هیرشپرونگ

جراحی مؤثرترین درمان برای بیماری هیرشپرونگ است. این درمان به صورت یک یا دومرحله ای انجام می شود که بستگی به حدت بیماری دارد. کودکانی که در زمان جراحی بسیار بیمار هستند (به علت ورم قولون یا سوءتغذیه) ممکن است جراحی دومرحله ای داشته باشند.

رایج ترین جراحی برای درمان این بیماری شامل برداشتن بخشی از قولون بدون اعصاب و وصل کردن بخش باقیمانده قولون به راست روده می شود. این جراحی اغلب به صورت جراحی لاپاروسکوپیک است.

در بیشتر موارد، پزشک ترجیح می دهد که جراحی را به صورت دومرحله ای انجام دهد. در مرحله نخست، پزشک بخش ناسالم قولون را جدا می کند و روشی به نام استومی (ostomy) را پیاده می کند. یعنی حفره کوچکی (استوما) در شکم کودک ایجاد می کند و بخش سالم فوقانی قولون را به حفره وصل می کند.

دو نوع استومی وجود دارد:

1. آیلیوستومی: برداشتن کل روده بزرگ و وصل کردن روده کوچک به استوما.

2. کولوستومی: فقط برداشتن بخشی از قولون.

مدفوع کودک از طریق استوما وارد کیسه ای می شود که به آن وصل شده است و باید چند بار در روز تخلیه شود. این کار باعث می شود که بخش تحتانی قولون قبل از جراحی دوم بهبود یابد. در جراحی دوم، پزشک حفره را می بندد و بخش نرمال قولون را به راست روده وصل می کند.

پس از جراحی، کودک اغلب دچار یبوست می شود و باید رژیم غذایی سرشار از غذاهای پرفیبر به او داده شود تا این مشکل او حل شود. نوشیدن آب فراوان هم به جلوگیری از کم آبی بدن کمک می کند. روده بزرگ آب غذا را جذب می کند، بنابراین کودکی که بخشی از روده او برداشته می شود، بعد از جراحی مشکل کم آبی دارد. داروهای مسهل هم به رفع یبوست کودک کمک می کنند.

کودکانی که همچنان پس از جراحی نشانه های بیماری را دارند یا نشانه های جدیدی (مانند اسهال انفجاری یا آبکی، تب، ورم شکم یا خونریزی از راست روده) بروز می دهند باید فوراً نزد پزشک برده شوند. اینها ممکن است نشانه های آماس قولون (enterocolitis) باشند.

ديس پیسی چيست؟

ديس پیسی اصطلاحي است كه به احساس ناراحتي حمله اي يا دائم در قسمت فوقاني شكم با منشاء دستگاه فوقاني گوارش اطلاق مي گردد ديس پپسي علامت شايعي است و مي تواند توسط عوامل مختلفي مثل بيماري زخم پپتيک اعم از زخم معده يا اثني عشر، ريفلاكس معدي – مروي و بدخيمي و آلودگي به باكتري هليكوباكترپيلوري و مصرف بعضي از داروها مثل داروهاي ضد التهابي غير استروئيدي (ان سيد) و اثرات بعضي از بيماريها مثل ديابت و افسردگي ايجاد مي شود . در بررسي اين بيماران اكثراً ضايعه خاصي در قسمت فوقاني گوارش ديده نمي شود كه اصطلاحاً بنام ديس پپسي عملكردي گفته مي شود كه براساس

علائم غالب به 4 دسته تقسيم بندي مي شود.
 ديس پیسی شبيه زخم
 ديس پیسی اختلال حركتي
ديس پیسی شبيه ريفلاكس معدي – مروي
 ديس پیسی نوع مختلط

ديس پیسی مشكل شايعي در جمعيت عمومي است مروري بر مطالعات مختلف در مورد فراواني ديس پپسي در اروپا شيوع 40-20 درصدي را نشان داده است و بنظر مي رسد كه شيوع آن در كشور ما نيز نزديك به آمار فوق باشد اكثر اين بيماران به مراكز پزشكي و پزشكان مراجعه نكرده و با خود درماني نسبت به كنترل علائم خود مي پردازند ولي حدود 20-10% اين بيماران مراجعه كننده به پزشكان و مراكز درماني در بررسي بعمل آمده در اكثريت بيماران بيماري خاصي مثل زخم پپتيك، ريفلاكس معدي – مروي در سرطان معده مشاهده نمي شود و تشخيص ديس پپسي عملكردي (NUD) داده مي شود حدود 10-5 % و يزيتهاي پزشك عمومي و حدود 2/1 تا 4/1 مراجعات به متخصصين گوارش مربوط به اختلالات عملكردي گوارش مي باشد. شيوع و وضعيت دموگرافيك اين بيماران در جامعه طي مطالعات متعدد بررسي شده ولي هنوز اطلاعات ما در اين مورد كافي نيست لذا بايستي پژوهشهاي متعدد در اين مورد صورت گيرد تا علل اين بيماري و عوامل خطر زاي آن در نقاط مختلف كشورمان مورد بررسي و تحقيق قرار گيرد.

قبل از رسيدن به تشخيص ديس پپسي عملكردي بايستي موارد زير مورد بررسي قرار گرفته و رد شوند:
 بيماري ريفلاكس معدي – مروي
 بيماري اولسرپپتيك
 عوارض داروها مثل ان سيد، آنتي بيوتيك ها ، آهن، پتاسيم، ديگوكسن
 سوء جذب مواد قندي مثل عدم تحمل به لاكتوزقند موجود در شير ، فروكتوز، سوربيتول
 سنگهاي صفراوي و سنگ مجاري صفراوي و كولدوكويتيازيس، پانكراتيت مزمن
 بيماريهاي عمومي مثل ديابت (مرض قند)، اختلال كاركرد تيروئيد (گواتر)، و پارا تيروئيد و نارسايي كاركرد غدد فوق كليه، بيماريهاي بافت همبند مثل آرتريتها ، آلودگي هاي انگلي روده (كرمها)، بدخيمي شكمي (بخصوص كانسر معده و پانكراس (لوزالمعده) نارسايي خونرساني به روده (ايسكمي مزانتر) ، عوارض بيماريهاي روحي – رواني (سايكولوژيك) مثل افسردگي ، اختلال حركتي معده ، روده كوچك و روده بزرگ (سندرم روده تحريك پذير =IBS ) .
درمان
درمان اين بيماريهاي برحسب نوع علائم غالب متفاوت است در موارد شبيه زخم شامل درمان مهار اسيد از قبيل شربت هاي آنتي ان اسيد و داروهاي مهار كننده پمپ Na-katpase مثل اومپرازول مي باشد و در نوع اختلال حركتي شامل عوامل تحريك كننده حركت دستگاه گوارش (پروكنيتيك) مثل آگونيست هاي 5 هيدراكسي تريتيال مين (سروتونين) مواد بحث قرار گرفته است ولي در كل درمان اصلي توضيح يا ايجاد علائم و نحوه مقابله با آن براي بيماران است تا بيماران به اين مساله به ديد يك بيماري ساده كه تنها با تويز يك اختلال بسهولت قابل كنترل با دارو باشند نگاه نكنند بلكه درمان تركيبي شامل درمان حمايتي – روحي و پرهيز غذايي و در صورت لزوم درمان داروئي مناسب باشند.

آترزی مری بیماری مادرزادی است که در آن مری نمب تواند به شکل درست کار کند و به معده متصل نمی شود. مری ممکن است در هر مکان از پشت گلو به بالای معده توقف کوتاهی کند . این ناهنجاری نیاز به مداخله اورژانس. خطر آسپیراسیون به ویژه جدی است، چون مایعات در ریه ها می تواند به سرعت به عفونت و ذات الریه منجر شود.

اترزی مری یک بیماری مادرزادی است که در آن راه مری (مسیر دهان تا معده) بسته است که ممکن است قسمت بسته مری در ناحیه بالا یا پایین به نا ی متصل باشد . این بیماری ممکن است با ناهنجاریهای دیگر مادرزادی همراه باشد که به اختصار به ان vacterl می گویند .
V : وجود اشکال در مهره ها
A : مشکلات مقعد مثل بسته بودن آن
C : ناهنجاری های قلبی
TE : اتصال بین نای و مری
R : مشکلات کلیه
L : ناهنجاری های اندامها
ب. علائم :
یکی از مهمترین علائم در بدو تولد آبریزش شدید دهانی می باشد. در صورت شروع تغذیه، نوزاد بلافاصله بعد از خوردن شیر دچار خفگی و یا کبودی می گردد که علت ان بسته بودن قسمت فوقانی مری و ورود شیر به داخل نای و متعاقب آن بسته شدن غیر ارادی حنجره جهت محافظت از دستگاه تنفسی و ممانعت از ورود مواد غذایی بداخل نای و ریه ها است .
ج. تشخیص :
در صورت مشاهده علائم بالا٬ شک به وجود این بیماری صورت می گیرد.جهت تایید تشخیص٬پزشک یک سوند پلاستیکی تغذیه را از طریق بینی وارد مری می کند .
در افراد معمولی این سوند بدون مانع تا معده میرود ولی در نوزادان دچار آترزی مری سوند با مانع برخورد کرده و نمی توان آن را تا معده وارد کرد. حتی ممکن است سوند در قسمت بسته پیچ بخورد و نوک آن مجددا از بینی خارج شود .
برای قطعی نمودن تشخیص٬ در حالی که سوندحاجب در محل مانع متوقف شده است عکس ساده گرفته می شود و پیچ خوردن لوله معده در آن دیده میشود. می توان حدود 5/0 سی سی ماده حاجب مثل باریوم داخل سوند تزریق کرد و عکس تهیه نمود که در آن تجمع ماده حاجب در قسمت فوقانی بسته مری قابل رویت است .
د. درمان :
1. اقدامات اولیه
1 . بعد از تشخیص آترزی مری بلافاصله با نزدیکترین مرکز جراحی اطفال تماس گرفته جهت بستری نمودن کودک باید پذیرش گرفته شود.
2 . تا انجام عمل جراحی به هیچ وجه نباید به کودک آب یا شیر داده شود .
3 . باید یک سوند تغذیه از طریق سوراخ بینی به داخل قسمت بسته مری رد کرد و با استفاده از سرنگ ترشحات جمع شده در آن را تخلیه نمود . این کار را هر 15 دقیقه یک بار باید تکرار نمود تا مانع ورود ترشحات دهان به داخل نای شده و از پیدایش عفونت ریوی جلوگیری به عمل آید.
4 . ترشحات جمع شده در حلق، باید بطور متناوب با استفاده از پوار یا ساکشن خارج شود .
5 . اگرنوزاد دچار تنگی نفس می باشد تجویز اکسیژن ضروری است .
6 . باید سر بچه در وضعیت 45 درجه به طرف بالا نگه داشته شود.
7 . بررسی های لازم از نظر وجود ناهنجاری های همراه انجام گیرد.
2. اقدامات بعدی :
درمان نهایی آترزی مری ، جراحی است که بعد از باز کردن سینه محل اتصال مری به نای جدا شده و سوراخ نای بسته می شود و دو سر مری پس از باز کردن قسمت فوقانی به همدیگر پیوند زده می شوند .
ه. مراقبتهای بعد از عمل :
بعد از عمل جراحی بیمار به مدت یک هفته در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان بستری می شود و 2 تا 3 روز به کمک دستگاه، نفس می کشد . تا حدود 8 روز شیر داده نمی شود و پس از این مدت، عکسی با ماده حاجب از نوزاد گرفته می شود و پس از اطمینان از عدم نشت از محل عمل ، تغذیه شروع می گردد .
حدود ده روز بعد از انجام عمل٬ نوزاد به منزل فرستاده می شود. اما تا سن 15 سالگی باید تحت نظر حراح اطفال باشد. تا 3 ماه اول هفته ای یک بار و تاسن یک سال هر ماه یک بار و در سنین بعد هر 6 ماه یکبار باید معاینه شود.
و. عوارض عمل جراحی :
1 . شایع ترین عارضه زود رس ،نشت از محل پیوند ، عفونت اطراف و داخل ریه می باشد.
2 . شایع ترین عارضه دیررس تنگی محل پیوند است . تنگی رامیتوان با دستگاه مخصوص (بوژی و دیلاتور) زیر بیهوشی برطرف نمود . خیلی کمتر اتفاق می افتد که جهت درمان تنگی از عمل جراحی استفاده شود.