پزشک تو – سایت پزشکی

فيبروم‌هاي رحمي و درمان‌هاي آن

 فيبروم رحم يا تومور خوش‌خيم عضله‌ي صاف رحم، شايع‌ترين تومور لگني در نزد زنان است که تقريباً در پنجاه درصد زنان و معمولاً در سنين باروري بين ۲۵ تا ۴۰ سالگي ديده مي‌شود.

علل و عوامل ايجاد فيبروم

دليل قطعي بروز فيبروم رحمي مشخص نيست اما محققان به عوامل زير براي ايجاد فيبروم رحمي اشاره مي‌کنند:
• دلايل ژنتيک
• هورمون: گفته مي‌شود ترشح هورمون‌هاي استروژن و پروژسترون که رحم زن را براي حاملگي آماده مي‌کند ممکن است موجب رشد فيبروم هم بشود.
• عوامل شيميايي ديگر: بعضي از مواد که به نگهداري بافت‌هاي بدن کمک مي‌کنند، ممکن است سبب رشد فيبروم شوند.
• سن باروري
• وراثت: اگر مادر يا خواهر فرد به فيبروم رحمي مبتلا باشد، احتمال ابتلاي وي هم بيشتر مي‌شود.
• نژاد: تحقيقات نشان داده است که زنان سياه پوست بيشتر با خطر فيبروم مواجه هستند تا زنان نژادهاي ديگر. همچنين اين دسته از زنان بيشتر در سنين پايين‌تر دچار فيبروم رحمي مي‌شوند.

انواع فيبروم‌ها
فيبروم‌ها بر اساس محل آن‌ها در رحم تقسيم‌بندي مي‌شوند. شايع‌ترين محل وجود آن‌ها اينترامورال (داخل عضله رحم)، ساب سروزال (به‌صورت توده‌ي برجسته‌اي خارج رحم) و زير مخاطي (داخل حفره رحم) هستند. نوع سوم يعني زير مخاطي که از همه‌ي موارد نادرتر است با بيش‌ترين تظاهرات باليني از جمله منوراژي يا خونريزي شديد قاعدگي و نازايي همراه است.

شايع‌ترين علایم فيبروم‌های رحمی
هرچند فيبروم‌هاي رحم در اندازه‌ي کوچک‌تر مي‌توانند بدون علامت باشند و فقط هنگام انجام سونوگرافي‌ها به‌صورت اتفاقي تشخيص داده مي‌شوند، ولي حداقل در پنجاه درصد بيماران عوارضي مانند دردهاي لگني، افزايش خونريزي‌هاي قاعدگي، درد شديد زمان قاعدگي و تکرر ادرار (به علت فشار روي مثانه) و نازايي ديده مي‌شود.

البته معمولاً فيبروم علت شايعي براي نازايي نيست و فقط در ده درصد موارد آن هم فيبروم‌هاي بزرگ زير مخاطي ممکن است باعث نازايي شوند که در اين صورت درمان آن‌ها قبل از حاملگي ضروري است. هم‌چنين در اکثر موارد، فيبروم‌ها باعث سقط جنين نمي‌شوند مگر آن‌که تعداد آن‌ها زياد يا بزرگ بوده و بيشتر فضاي داخل رحم را اشغال کرده باشند که در اين صورت ممکن است باعث سقط يا زايمان زودرس شوند.

درمان قطعي فيبروم‌هاي رحم
در واقع بيشتر فيبروم‌هاي رحم در اندازه‌هاي کوچک بدون علامت هستند و در صورت کشف اتفاقي آن‌ها در سونوگرافي با توجه به بي‌علامت بودن آن‌ها، اقدام خاصي لازم نيست و بيمار فقط بايد هر سه تا شش ماه يک‌بار جهت کنترل سايز فيبروم‌ها يا ايجاد علايمي مثل درد شکم و مشکلات قاعدگي نيز بايد اقدام به درمان جراحي يا طبي کرد. البته در فيبروم‌هاي بزرگ علامت‌دار درمان قطعي، جراحي ترجیحا لاپاروسکوپی و برداشت فيبروم يا « ميو مکتومي» است که در آن احتمال عود فيبروم در محل‌هاي ديگر رحم مدتي پس از جراحي نيز وجود دارد.

آيا خانمي که فيبروم رحمي دارد، مي‌تواند حامله شود؟
بله، البته بستگي به تعداد و محل فيبروم‌هاي رحم دارد. در صورتي‌که تعداد فيبروم‌ها بسيار زياد و سايز رحم از حد نرمال خارج شده باشد يا اندازه‌ي فيبروم‌ها بسيار بزرگ (بالاي شش الي هفت سانتي‌متر) باشد، بهتر است قبل از حاملگي در مشاوره‌ي پيش از بارداري در صورت تشخيص فيبروم، ابتدا درمان جراحي انجام شود و بعد با فاصله‌ي زماني مشخص پس از جراحي اقدام به بارداري شود.

 عوارض فیبروم در حاملگی
فيبروم علت شايعي براي نازايي نيست و فقط در ده درصد موارد ممکن است سبب نازايي شود، ولي اگر خانمي با وجود فيبرومي در رحم حامله شود، به علت تغييرات هورموني در اين دوران ممکن است (به خصوص در سه ماهه اول و دوم بارداري) فيبروم‌هايش بزرگ‌تر شوند.

گاه در اين دوران در داخل فيبروم‌ها، خونريزي ايجاد مي‌شود که همراه با درد شديد شکم به صورت حاد و ناگهاني و تب بالا خواهد بود که در بسياري از موارد اين حالت با شکم حاد جراحي يا آپانديست يا کيست پاره شده‌ي تخمدان اشتباه شده و اگر دقت نشود ممکن است باعث انجام جراحي غيرضروري در دوران بارداري شود که عوارض فراواني از جمله زايمان زودرس به دنبال خواهد داشت.

در صورت بروز خون‌ريزي در داخل فيبروم در بارداري، لازم است بيمار تا زمان کنترل خود به خودي علايم و قطع درد در بيمارستان بستري و با مسکن و تب‌بر تحت نظر باشد. هر چند در اکثر موارد نياز به جراحي نيست. فيبروم‌هاي متعدد زير مخاطي که در داخل لايه‌ي داخلي رحم برجسته هستند، ممکن است سبب ايجاد سقط در سه ماهه‌ي اول يا دوم بارداري شوند، حتي گاهي علت سقط‌هاي مکرر جنين (بيش از سه سقط در سابقه بيمار) همين فيبروم‌ها هستند که در اين صورت درمان جراحي و برداشت فيبروم‌ها قبل از اقدام به بارداري بعدي، جهت پيشگيري از سقط ضروري است.

گاهي نيز فيبروم‌هاي زير مخاطي ممکن است به علت کم کردن فضاي داخلي رحم باعث ايجاد زايمان زودرس در بارداري شوند. هم‌چنين فيبروم‌هاي بزرگ که در قسمت تحتاني و نزديک دهانه‌ي رحم قرار دارند، ممکن است در ماه آخر بارداري و در هنگام زايمان طبيعي، باعث عدم پيشرفت زايمان شوند و به صورت مانع در راه خروجي جنين عمل کنند که در اين صورت انجام عمل سزارين ضروري است.

اگر در هنگام عمل سزارين، هم‌زمان فيبروم رحم نيز وجود داشته باشد، مي توان در همان زمان اقدام به برداشت فيبروم يا ميو مکتومي کرد؟
خير، بهتر است در هنگام عمل سزارين برداشت هم‌زمان فيبروم انجام نگيرد، زيرا در حاملگي بافت رحم و ضمائم بسيار پر خون است و در صورت هر نوع دستکاري جراحي احتمال خونريزي شديد از جاي فيبروم وجود دارد که در صورت عدم کنترل آن ممکن است جراح مجبور به برداشت کامل رحم براي حفظ جان بيمار شود.

 احتمال بدخيم شدن فيبروم ها
احتمال بدخيم شدن آن خيلي کم و تقريباً نزديک به صفر است. اين احتمال بدخيمي در مواردي که فيبروم‌هاي کوچک پس از يائسگي به صورت ناگهاني و بدون هيچ گونه تحرک هورموني شروع به رشد سريع و ناگهاني کنند، بيشتر است. در اين مورد لازم است سريعاً عمل جراحي برداشت رحم و ضمائم يا « هيسترکتومي » براي بيمار به علت شک به بدخيمي احتمالي انجام گيرد.
در اکثريت موارد پس از يائسگي به علت عدم ترشحات هورموني تخمدان، فيبروم هاي رحمي شروع به چروکيده و کوچک شدن مي کنند و گاه در داخل آنها رسوب کلسيم ايجاد مي شود که در اين موارد هيچ گونه اقدامي لازم نيست و فقط بايد کنترل ساليانه با سونوگرافي رحم انجام گيرد.

 درمان‌هاي غير جراحي براي فيبروم
امروزه سعي مي شود که حتي‌الامکان از روش‌هاي طبي براي درمان استفاده شود .

داروهايي به صورت تزريقي و خوراکي در دسترس هستند که مي‌توانند قاعدگي‌هاي فرد را طبيعي کرده و ميزان خونريزي و درد بيمار را کاهش دهند تا زماني که فرد به سن يائسگي برسد و پس از آن به علت قطع ترشح هورمون‌هاي تخمداني فيبروم‌ها به تدريج کوچک‌تر و چروکيده‌تر مي‌شوند. البته تصميم‌گيري در مورد اين درمان‌ها به عهده جراح و بر اساس معاينه و شرايط فيبروم است.

خارش مزمن و طولانی مدت ناحیه تناسلی معمولا در اثر چندین عامل بوجود می آید. منظور این است که همزمان چند بیماری مختلف عامل خارش در یک فرد می باشند.
شرایط خاص ناحیه تناسلی در زنان، این ناحیه را مستعد ابتلا به خارش می کند. محیط مرطوب و بسته در محل تلاقی سه دستگاه تناسلی، ادراری و گوارشی، از یک طرف و گیرنده های فراوان حسی عصبی از طرف دیگر این ناحیه را مستعد خارش و سوزش می کند.
بنابر این در درمان خارش ناحیه تناسلی چند عامل بودن علت خارش هرگز نباید فراموش شود.

عوامل تشدید کننده خارش در ناحیه تناسلی:

شستشوی بیش از اندازه با لیف و صابون
پوشیدن لباس تنگ
خشک کردن با سشوار
استفاده ازکرمهای مختلف
نوار بهداشتی
استفاده از کاندوم و ژلهای روان کننده
1-شستشوی بیش از اندازه با لیف و صابون : برخی از بیماران بوجود آمدن خارش و یا سوزش و یا هر علامت دیگر در ناحیه تناسلی را به عدم رعایت بهداشت ربط داده و با شستشوی زیاد با صابون و لیف سعی در بر طرف کردن آن می کنند. این کار کاملا اشتباه بوده و منجر به تشدید خارش می شود. شستشو بعد از هر بار ادرار و مدفوع با آب خالی و سپس خشک کردن به آرامی با دستمال کاغذی برای بهداشت ناحیه تناسلی کافیست.

2-پوشیدن لباس تنگ: پوشیدن لباسهای تنگ، چسبناک بویژه از جنس پلاستیک منجر به تشدید رطوبت شده و ناحیه را برای رشد قارچ مستعد می کند بنابراین توصیه می شود از پوشیدن لباسهای تنگ پرهیز شود.

3-خشک کردن با سشوار:برخی از بیماران با تصور اینکه رطوبت منجر به رشد قارچ در ناحیه تناسلی می شود، با سشوار اقدام به خشک کردن ناحیه تناسلی می کنند. این کار نیز غلط است. خشک کردن با دستمال کاغذی نرم و به آرامی کفایت میکند.

4-استفاده از کرم های مختلف: استفاده از کرمهای ضد خارش و ضد قارچ که معمولا بیماران بدون نسخه از داروخانه تهیه می کنند، خود یکی از عوامل اصلی خارش هستند. توصیه می شود حتما برای درمان خارش ناحیه تناسلی به پزشک متخصص مراجعه و تمام کرمهای موضعی را که خود از قبل استفاده می کنید قطع کنید. حداکثر می توان از وازلین خالص( بدون عطر و مواد نگهدارنده )برای تسکین خارش در ناحیه تناسلی استفاده کرد.

5-اگر دچار خارش مزمن و طولانی در ناحیه تناسلی می باشید(دزنان) استفاده از تامپون به جای نوار بهداشتی ارجح است. البته این کار حتما باید زیر نظر پزشک انجام شود. زیرا تامپون نیز عوارض خاص خود را دارد.

6-استفاده از کاندوم و ژلهای روان کننده یا لوبریکانت(درزنان): اگر دچار خارش مزمن و طولانی مدت ناحیه تناسلی هستید بهتر است از کاندوم استفاده نکنید. همچنین ژلهایی که به عنوان ژلهای روان کننده به فروش می رسند از عوامل مهم ایجاد حساسیت، آلرژی و خارش در ناحیه تناسلی هستند. استفاده از این ژلها حتی برای کسانی که مشکل خارش هم ندارند توصیه نمی شوند.

چند نکته مهم دیگر در مورد خارش ناحیه تناسلی وجود دارد
1-توجه داشته باشید هرگونه خارش یا سوزش یا هر علامت دیگر در ناحیه تناسلی نشانه بیماری منتقل از راه تماس جنسی نیست. و بیخود فکر خود را مشغول این موضوع نکنید. استرس ابتلا به یک بیماری آمیزشی خود منجر به تشدید خارش در ناحیه تناسلی می شود.

2-مسائل روحی در خارش مزمن و طولانی مدت ناحیه تناسلی نقش مهمی دارند. اگر مبتلا به افسردگی هستید بدانید بدون درمان افسردگی خارش ناحیه تناسلی شما بهبود نخواهد یافت.

3-در درمان خارش و سوزش ناحیه تناسلی به طور کلی داروهای خوراکی ارجحند. از پزشک خود بخواهید تا آنجا که ممکن است داروی خوراکی برای شما تجویز کند. در صورت نیاز به داروی مالیدنی پایه پماد نسبت به پایه کرم ارجح است.

4-به دنبال برخی درمان های خارش ناحیه تناسلی امکان اضافه شدن مشکلات جدید مثلا اضافه شدن عفونت قارچی یا حساسیت به داروهای تجویزی وجود دارد. معمولا پزشکان برای پیشگیری از عفونت قارچی ثانویه پیشاپیش درمان پیشگیرانه تجویز می کنند.

راه حل فوری برای تسکین خارش و سوزش حاد:

کمپرس آب سرد
استفاده از وازلین
استفاده از پماد لیدو کائین

1- کمپرس آب سرد شده در یخچال(آب شیر را دریخچال سرد کنید و نه در فریزر)
2- 10تا 15 دقیقه کمپرس آب سرد حداکثر 2 بار در روز
3- سپس ناحیه را به آرامی خشک کرده و از وازلین خالص استفاده کنید (بدون عطر و مواد نگهدارنده)
4- اگر خارش و سوزش به قدری شدید است که مانع ادرار کردن و یا مقاربت می گردد می توانید به طور موقت از پماد لیدو کائین استفاده کنید( نه ژل لیدوکائین و نه کرم لیدو کائین )

در مورد سالپنژيت جه مي دانيد؟

سالپنژيت، عفونت مجاري رحمي است که مي‌تواند منشأ نازايي باشد. عفونت باکتريايي است و اغلب در جريان رابطۀ جنسي ايجاد مي‌شود. بنابراين سالپنژيت يک عفونت جنسي قابل انتقال است.

سالپنژيت جزء عفونت هاي لگني است، همان عفونت مي‌تواند گردنۀ رحم، رحم و گاهي اوقات تخمدان را هم درگير کند.
سالپنژيت عفونتي است در ارتباط با يک عفونت از يک يا دو مجراي رحمي، که مجراي فالپ نيز ناميده مي‌شود.

عامل عفوني عموماً باکتريايي است، مانند باکتري که باعث ايجاد سوزاک يا عفونت کلاميديا مي‌شود، که هر دوي اين عفونت ها در رابطۀ جنسي قابل انتقال هستند.

اين باکتري ها از مسير واژن و بيشتر در جريان رابطۀ جنسي نفوذ مي‌کنند. ممکن است عامل باکتريايي که باعث سالپنژيت يا عفونت لگني ديگري مي‌شود هنگام برقراري ارتباط و در برخي موارد هنگام زايمان، سقط جنين يا کورتاژ منتقل شود. عموماً تخمدان ها درگير نمي‌شوند مگر در موارد عفونت هاي باکتريايي بسيار شديد.
حواستان به خطر نازايي سالپنژيت باشد
عفونت هاي لگني، اصلي ترين عامل نازايي در اروپا به شمار مي‌روند. اين عفونت ها مسئول نازايي يک پنجم زنان هستند. ضمناً تمايل بسيار زيادي به عود کردن در ميان يک سوم از موارد وجود دارد.

سالپنژيت، مانند تمام انواع ديگر عفونت لگني، بيشتر بين زنان جوان که در رابطۀ جنسي فعال هستند، ديده مي‌شود.
در ميان ديگر عوامل خطرزا، مي‌توان داشتن رابطۀ جنسي با افراد مختلف، بيماري جنسي قابل انتقال و واژينوز را ذکر کرد. همچنين به ياد داشته باشيد که زنان کمتر از ۲۴سال که از روش هاي پيشگيري از بارداري استفاده نمي‌کنند و يا از دستگاه بيرون از رحمي بهره نمي برند، بيشتر در معرض خطر هستند.

سالپنژيت چه علائم و چه عوارضي دارد؟
عفونت لگني بيشتر در اواخر دوران قاعدگي ظاهر مي‌شود؛ اين عفونت اغلب همراه است با درد شکمي، خونريزی هاي نامنظم و ترشح بدبو واژني. زماني که عفونت پيشرفت مي‌کند، دردها شديد مي‌شوند، سپس تهوع و استفراغ نيز به علائم اضافه مي‌گردند. در موارد پيشرفته تر، بيمار تب هم مي‌کند، و ترشح هاي واژني رنگ زرد رو به سبز به خود مي‌گيرند.

اگر عفونت ها مجاري را مسدود کنند، حجم اين مجاري زياد مي‌شود و در نتيجه علائم شدت مي‌يابند. عوارض ديگري نيز ممکن است مشاهده شود مانند پيشروي عفونت تا ديگر اعضاي شکمي مجاور، ايجاد آبسه و غيره. عوارض ممکن است به دليل جراحات در ناحيۀ اعضاي مولد، توانايي باروري را به خطر بيندازد. بايد بدانيد که خطر عوارض و ايجاد ناباروري، ارتباط مستقيم دارد با طول مدت عفونت، شدت آن و دفعات عود کردنش.
شايان ذکر است که عود کردن اين عفونت ۶تا ۱۰بار احتمال بارداري لوله اي را افزايش مي‌دهد، بارداري لوله اي نوعي از بارداري خارج از رحم است، که در اين شرايط جنين به جاي مجاري رحمي، در مجاري فالپ رشد مي‌کند. چنين بارداري، تهديدي براي زندگي مادر و جنين محسوب مي‌شود.

اين عفونت اصولاً باکتريايي است، و درمان سالپنژيت مانند عونت هاي رحمي ديگر مصرف آنتي بيوتيک و خودداري از برقراري رابطۀ جنسي تا درمان کامل است. فرد مقابل رابطۀ جنسي نيز بايد مورد درمان قرار بگيرند. در غير اين صورت، درمان کامل نمي‌شود.