پزشک تو – سایت پزشکی

علت شب ادراری در کودکان چیست –

شاید یكی از كابوس‌ های كودكان در سنین پایین، عدم كنترل دفع ادرار در خواب شبانه باشد، كابوسی كه باعث خجالت كودك هنگام خارج شدن از رختخوابش می‌ شود.

شب ادراری مشكلی است كه برخی از والدین، كودكان را به خاطر آن تنبیه می ‌كنند، غافل از این كه، این امر كاملا بدون اختیار كودك رخ می ‌دهد.

اما واقعا این مساله به چه علت رخ می‌ دهد و چگونه می ‌توان آن را كنترل كرد؟

شب‌ادراری یا ناتوانی در كنترل ادرار، دفع غیر ارادی ادرار در هنگام خواب است كه در میان كودكان كم سن شایع است. بیش از 15 تا 20 درصد از كودكان 5 تا 6 ساله و حدود یك درصد از نوجوانان، شب‌ادراری را تجربه می ‌كنند.

شایع ترین سن بروز شب‌ادراری، حدود 3 سالگی است. این مشكل معمولا بین سنین 6 تا 8 سالگی و همزمان با بزرگ شدن مثانه و بهبود قدرت كنترلی مثانه از بین می ‌رود.

معمولا شب‌ادراری پدیده‌ای ارثی بوده و در پسران بیش از دختران رواج دارد كه به طور معمول پس از بلوغ متوقف می ‌شود.

معمولا دو نوع شب‌ادراری وجود دارد:

1-  شب‌ادراری اولیه : معمولا به دلیل عدم رشد كامل سیستم عصبی رخ می ‌دهد. حدود 20 درصد از كودكان 5 ساله حداقل یك بار در ماه دچار این مساله می‌ شوند كه در پسران، 5 درصد و در دختران 1 درصد است.

2- شب‌ادراری ثانویه : معمولا 6 ماه پس از فراگیری دفع ادرار بروز می‌ كند. تنها 2 تا 3 درصد از كودكانی كه دچار چنین شب‌ادراری می ‌شوند، دلیل پزشكی برای این مساله دارند.

شایع ترین سن بروز شب‌ادراری، حدود 3 سالگی است. این مشكل معمولا بین سنین 6 تا 8 سالگی و همزمان با بزرگ شدن مثانه و بهبود قدرت كنترلی مثانه

از بین می ‌رود.
كودكانی هم كه در روز دچار بی ‌اختیاری ادرار می ‌شوند، به احتمال زیاد به نوعی اختلال عضوی مبتلا هستند. بی ‌اختیاری ادرار در روز، در دختران شایع‌ تر از پسران است.

علت شب‌ادراری چیست؟

شب‌ادراری یك مشكل رفتاری نیست و به احتمال زیاد به چگونگی خوابیدن كودك هم بستگی ندارد. بسیاری از والدین بر این باورند كه كودكشان خواب عمیقی دارد و همین مسئله باعث شب‌ادراری در او می‌ شود. این در حالی است كه تحقیقات، هیچ تفاوتی در الگوی خواب كودكانی كه دچار شب‌ادراری می ‌شوند و كودكان طبیعی پیدا نكرده است.

طبق شواهدی كه به دست آمده، شب‌ادراری به علت تاخیر رشد در فرآیند طبیعی دریافت پیام ‌های كنترل ادرار شبانه ایجاد می ‌شود. این فرآیند طبیعی شامل ترشح هورمونی است كه كلیه را وادار می ‌كند در طول شب، ادرار كمتری تولید كند.

اضطراب کودک نیز می تواند باعث شب ادراری شود. این اضطراب ممكن است ناشی از عصبانیتوالدین، نقل مكان به خانه‌ای جدید، جدایی والدین، از دست دادن یكی از اعضای خانواده، موقعیت‌های اجتماعی نا آشنا، بروز اتفاقات دشوار خانوادگی برای كودك مانند تولد نوزاد جدید است. البته به یاد داشته باشید كه خود شب‌ادراری هم پدیده‌ای اضطراب‌آور است و انقباضات مثانه و دفع ادرار در طول روز ممكن است باعث شرمساری كودك و ایجاد اضطرابی گردد كه منجر به شب‌ادراری می شود.

یكی از دلایل شب‌ادراری، عوامل ژنتیكی است. محققان سوئدی در سال 1995 اعلام كردند كه منطقه‌ای را در كروموزوم 13 انسان پیدا كرده‌اند كه تا حدی مسوول بروز شب‌ادراری است، به طوری كه اگر هر دوی والدین دچار شب‌ادراری باشند، احتمال این كه كودك ‌شان به این مشكل مبتلا شود، زیاد و حدود 80 درصد است.

موارد بسیار اندكی از بی‌ اختیاری در دفع ادرار ممكن است به دلیل وجود مشكلات جسمی و ساختاری در سیستم ادراری كودكان باشد، مثلا در صورتی كه مثانه یا مجاری ادراری مسدود شده باشد، ممكن است باعث پُر شدن بیش از حد مثانه و خروج ادرار شود.

از دلایل بروز شب‌ادراری ثانویه می ‌توان به عفونت‌ های مجاری ادراری، اختلالات متابولیكی مانند انواع مختلف دیابت، فشارهای خارجی وارد بر مثانه مانند یبوست ناشی از حجم بالای مدفوع و نیز اختلالات عصبی نخاع اشاره كرد

راهکارهای رفتاری برای شب ادراری کودک –

پسر هفت ساله ام  بعضی از شب ها شب ادراری دارد، چه کارهایی برای حل مشکل او باید انجام دهم، لطفا مرا راهنمایی کنید.

مشاور: شب ادراری کودکان می تواند دلایل گوناگونی داشته باشد که برخی از آن ها جنبه جسمی و فیزیکی دارد و برخی دیگر جنبه روحی و روانی، در اغلب موارد کودک با هر دو مسئله درگیر است. شب ادراری می تواند از نوع اولیه باشد که بیشتر جنبه ارثی دارد ( از ابتدا بوده و قطع نشده ) و یا ثانویه و کنشی باشد که پس از آن که کنترل شده، دوباره به علت ترس و عوامل هیجانی، شروع شده است.

راه های درمان :

برای درمان این مشکل در کودکان به توصیه های زیر عمل کنید:

1- مراجعه به پزشک متخصص ارولوژی برای انجام معاینات جسمی و انجام آزمایش های پزشکی (انگل، کلیه، اسفنکترها، مثانه، اوره و…) .

 

2- مراجعه به روان پزشک کودک

 

3- استفاده از تشک هشداردهنده (زنگ دار) برای بیدار شدن کودک هنگام تخلیه ادرار (این تشک ها را می توانید از داروخانه تهیه کنید).

استرس های روانی، اجتماعی و عوامل اضطراب زا می تواند نقش مهمی در بروز شب ادراری داشته باشد. باید این عوامل به حداقل ممکن کاهش یابد
 

4- خوراندن مایعات زیاد مثل آب، چای، آب میوه، دوغ و… به کودک طی روز برای افزایش حجم مثانه.

 

5- فاصله بین مراحل ادرار کردن: کودک نباید با فاصله کوتاهی پس از مصرف مایعات ادرار کند و این زمان باید به مرور افزایش یابد.

 

6- رعایت رژیم غذایی خاص: کودک نباید از مواد تحریک کننده مثل ادویه جات، فلفل، سرکه، نوشیدنی های گازدار و افزودنی های خوراکی به مقدار زیاد استفاده کند. از خوردن نوشابه‌های دارای کافئین هم جدا خودداری شود.

 

7- آموزش آداب توالت: در این زمینه پشتکار و حوصله والدین شرط اول است و باید با روش های شکل دهی رفتار همراه با تشویق و تقویت، این آموزش ها داده شود. تغییر محیط و فضای توالت برای کاهش استرس کودکانی که از رفتن به دستشویی امتناع می کند توصیه می شود. در این ارتباط استفاده از تکنیک های تشویقی ضروری است.

 

8- ورزش: در ورزش، بیشتر تحریک و تقویت عضلات مثانه مد نظر است. چند نوع ورزش پیشنهاد می شود:

الف : ورزش دراز و نشست

ب : کودک می ایستد دست هایش را جلو می برد و ده بار می نشیند و بلند می شود (تکرار 4 بار در روز).

ج : کودک ورزش شنا را ده بار انجام می دهد (حداقل 4 بار در روز تکرار شود).

 

9- چند ساعت پس از آن که کودک خوابید، حتما او را بیدار کنید تا به دستشویی برود. این کار بهتر است 3 ساعت پس از خواب انجام شود. مراجعه به مشاور روان درمان برای استفاده از تکنیک های تغییر رفتار و شرطی سازی کمک زیادی به کاهش شب ادراری کودک می کند.

 

10- استرس های روانی، اجتماعی و عوامل اضطراب زا می تواند نقش مهمی در بروز شب ادراری داشته باشد. باید این عوامل به حداقل ممکن کاهش یابد. برای این منظور ترس های کودک را شناسایی کنید و برای رفع آن ها با مشاور در تماس باشید. ایجاد آرامش برای کودک به منظور کاهش تنش و استرس یکی از گام های مثبت برای رفع مشکل کودک است. گفتن داستان، حرف زدن با کودکان، بازی با او، تفریح و قرار دادن او در محیط های شاد از عوامل ایجاد آرامش در کودک است.

 

11- خجالت، کم رویی، گوشه گیری و احساس افسردگی از جمله عوارض روانی شب ادراری است که موجب افزایش اضطراب کودک و در نتیجه تاخیر در درمان او می شود. سعی کنید مشکل کودک را به رویش نیاورید و به او اطمینان دهید که مشکلش قابل درمان است.

 

12- کودک را در صورت شب ادراری توبیخ نکنید.

از تنبیه کودک و به کار بردن روش های سخت گیرانه جدا خودداری کنید
 

13- کاهش و یا مصرف نکردن مایعات پس از ساعت هفت عصر توصیه می شود.

 

14 ـ قبل از رفتن به رختخواب، حتما کودک را به دستشویی ببرید تا مثانه اش را کاملا تخلیه کند.

 

15 ـ تشک او را با رویه ضد آب پوشانده و در اتاق از بوگیرها یا خوشبوکننده‌های هوا استفاده کنید تا اگر شب ادراری اتفاق افتاد باعث آزار بیشتر کودکتان نشود.

 

16 ـ باید به کودک آموزش داد تا به میزان دریافت مایعاتش در شب توجه کند و به هنگام تخلیه ادرار، مثانه را کاملا خالی کند.

 

17- باید به کودک آموزش داد تا به هنگام تخلیه ادرار، مثانه را کاملا خالی کند.

 

18 ـ کودک باید در طول روز مثانه را منقبض کند تا بتواند زمان بیشتری ادرار خود را نگه دارد.

 

19- کودک را متوجه کنید که پس از شام مصرف مایعات را به حداقل برساند تا ادرار کمتری تولید شود. برای این منظور بهتر است که شام کودک بدون نمک باشد.

 

20- از تنبیه کودک و به کار بردن روش های سخت گیرانه جدا خودداری کنید.

 

پس از اقدامات فوق در صورت عدم موفقیت برای کنترل شب ادراری می‌توان درمان دارویی را زیر نظر پزشک متخصص شروع کرد، اما باید توجه داشت که آموزش مهارت کنترل ادرار از درمان دارویی مهم‌تر است، زیرا معمولا با قطع دارو، شب ادراری مجددا عود می‌کند.

روشهای ابراز عشق به کودک –

به عنوان پدر و مادر، یکی از مهم ترین هدیه های شما به فرزندتان این است که به بهبود اعتماد به نفس او کمک کنید. فرزندتان به پشتیبانی و تشویق همیشگی شما نیاز دارد تا بتواند نیرومند شود.
۱ – کلمات مثبت زیادی برای فرزندتان به کار ببرید.
۲ – به نیازهای احساسی و فیزیکی آنها با عشق پاسخ دهید و از کلمات سرزنش‌آمیز دوری کنید.

۳ – بسیار تلاش کنید تا در خانه و جامعه، نمونه و الگوی خوبی باشید. از کلماتی مانند « متأسفم »، « لطفاً » و « متشکرم » استفاده کنید.

۴ – هنگامی که فرزندتان خشمگین است، بحث می‌کند یا بی‌حوصله است، او را در آغوش بگیرید، نوازش کنید، یا کارهای محبت‌آمیزی را که دوست دارد، انجام دهید.

۵ – شکل‌های خشونت‌ آمیز تنبیه را به کار نبرید. پدر و مادر باید سال‌ها پیش از نوجوانی، قانون تشویق و تنبیه را همزمان آغاز کنند.

۶ – هنگامی که بچه‌ها به نوجوانی می‌رسند، اجازه دادن به آنها برای شکستن قوانین مهم، تنها خشونت را بیشتر می‌کند.

۷ – برنامه‌ریزی کنید تا بخشی از روز را با کودکان یا نوجوانانتان سپری کنید و کارها یا بازی‌هایی را انجام دهید که دوست دارند.

۸ – برای برخی شب‌ها، بازی خانوادگی در نظر بگیرید، به‌ گونه‌ای که افراد خانواده بتوانند با هم باشند. برای هر شب، نام یک نفر را بنویسید که می‌تواند بازی را انتخاب کند.

۹ – یکی از بهترین راه‌های آشنایی فرزندتان با گزینش و انتخاب درست، تشویق او به آشپزی با شما است. به او اجازه دهید در همه مراحل، از تهیه لیست خرید تا پختن و سرو غذا، همکاری کند.

۱۰ – همانطور که فرزندتان بزرگ می‌شود، برای گسترش و بهبود مهارت‌ها و توانایی‌های گوناگون در محدوده زندگی‌اش، وقت بیشتری را صرف می‌کند. باید تا جایی که ممکن است با تشویق و فراهم‌ کردن تجهیزات، ابزارها و آموزش‌های مورد نیازش، به او کمک کنید.

۱۱ – سلامتی و تندرستی فرزندتان به مراقبت و توجه شما در سال‌های نخست وابسته است. با معاینه منظم فرزندتان توسط پزشک، حفظ او از تصادفات و اتفاق‌ها، فراهم کردن رژیم غنی غذایی و تشویق او به ورزش در زمان کودکی، کمک می‌کنید بدنش را حفظ و نیرومند کند.

۱۲ – برای القای ارزش‌ها و باورهای خود به فرزندتان باید آنها را در زندگی با شما می‌بیند. به این توجه می‌کند که سر کار چگونه توبیخ می‌شوید، چگونه به باورهای‌ خود پایبند هستید و اینکه آیا به پندها و نصیحت‌هایتان عمل می‌کنید یا نه.

۱۳ – به‌ عنوان پدر و مادر، یکی از مهم‌ترین هدیه‌های شما به فرزندتان این است که به بهبود اعتماد به نفس او کمک کنید. فرزندتان به پشتیبانی و تشویق همیشگی شما نیاز دارد تا بتواند نیرومند شود. دوست داشتن او، سپری کردن با او، گوش دادن به حرف‌هایش و ستایش از هنر و برتری‌هایش، همگی بخشی از هدیه‌های شما هستند.

۱۴ – فراموش نکنید که در هر سنی به فرزندتان بگویید : « دوستت دارم »

چیدمان اتاق کودک چگونه باشد –

با رعايت اين نكات به تاثير معجزه آساي دكوراسيون در سلامت كودك خودتان پي خواهيد برد و خواهيد ديد كه آموزش اين نكات از دوران كودكي به فرزندن تان به شما كمك مي كند تا به مرورنسلي سالم، تندرست و سلامت به لحاظ روحي و جسمي را در خانواده خود پرورش دهيد. بهاين ترتيب با ايجاد آرامش و امنيت براي كودك تان و تامين نيازهاي اوليه او به صحيح ترين شكل، سلامت و شادابي او را تضمين خواهيد كرد

چگونه وسايل كودك را طبقه بندي كنيم

شلوغي اتاق كودك و به هم ريختگي وسايل، اسباب بازي ها و كتاب ها در اين اتاق يكي از طبيعي ترين موقعيت ها در سراسر جهان است اما اين شلوغي و به هم ريختگي درصورتي كه به صورت روزانه استمرار داشته باشد به مرور به كاهش ميزان تمركز و تفكر كودك منتهي مي شود. به گونه اي كه به مرور تمركز كودك را در يادگيري و آموزش كم كرده و مانع از بروز خلاقيت در او مي شود. بنابراين بهترين روش براي كنترل اين وضعيت قرار دادن سبدهاي چوبي كوچك در اتاق كودك است تا بعد از بازي از او بخواهيد اسباب بازي ها، توپ ها و كتاب هايش را در هر يك از اين سبدهاي كوچك گردآوري كند. اگر اتاق كودك تان به اندازه كافي بزرگ است، مي توانيد از قفسه كمدها به جاي سبدهاي كوچك استفاده كنيد و اين مسئله را به كودك تان آموزش دهيد.

نورپردازي براي خواب كودك شما

اتاق خواب كودك بايد به گونه اي نورپردازي شود كه قابليت تاريكي يا استفاده از حداقل ميزان نور را در زمان خواب داشته باشد زيرا با وجود نور در اتاق، مغز نمي تواند فرمان ترشح ملاتونين در بدن را به درستي صادر كند و كمبود ميزان ملاتونين در بدن منجر به بي خوابي و در نهايت بي حوصلگي، پرخاشگري و در درازمدت افسردگي كودك مي شود بنابراين بهترين حالت براي نورپردازي اتاق كودك آن است كه از چراغ خواب هايي كه تايمر دارند استفاده كنيد به اين ترتيب كودكي كه ترس از تاريكي دارد با نور اندك اين چراغ ها ترس را كنار مي گذارد و پس از آن كه به خواب رفت فرمان خاموش شدن چراغ با سر رسيدن مدت زمان مورد نظر انجام مي شود.

اهميت عكس هاي دسته جمعي براي كودك شما

يكي از مهم ترين نكاتي كه در بهداشت رواني فرزندان تان به ويژه كودكان تاثير دارد، حس دوست داشته شدن است. شايد فكر كنيد، دكوراسيون اتاق چگونه مي تواند در انتقال اين حس به كودك تان نقش داشته باشد؟ ما به شما مي گوييم كه چگونه مي توان به اين ترتيب ميزان محبت، اعتماد به نفس، علاقه و روابطاجتماعي كودك را تحريك كرد. تنها كافي است يكي از ديوارهاي اتاق كودك يا ميز كنار تخت او را به عكس هايي كه او را در جمع خانواده، در كنار پدر و مادر و در جمع دوستانش نشان مي دهد، اختصاص دهيد. تماشاي اين عكس ها و دانستن اين نكته كه او حاميان و دوستداران زيادي دارد به افزايش آرامش، امنيت و اعتماد به نفس كودك كمك مي كند.

چگونه وسايل كودك را طبقه بندي كنيم.

شلوغي اتاق كودك و به هم ريختگي وسايل، اسباب بازي ها و كتاب ها در اين اتاق يكي از طبيعي ترين موقعيت ها در سراسر جهان است اما اين شلوغي و به هم ريختگي درصورتي كه به صورت روزانه استمرار داشته باشد به مرور به كاهش تمركز و تفكر كودك منتهي مي شود. به گونه اي كه به مرور تمركز كودك را در يادگيري و آموزش كم كرده و مانع از بروز خلاقيت در او مي شود. بنابراين بهترين روش براي كنترل اين وضعيت قرار دادن سبدهاي چوبي كوچك در اتاق كودك است. بعد از بازي از او بخواهيد اسباب بازي ها، توپ ها و كتاب هايش را در هر يك از اين سبدهاي كوچك گردآوري كند. اگر اتاق كودك تان به اندازه كافي بزرگ است، مي توانيد از قفسه كمدها به جاي سبدهاي كوچك استفاده كنيد و اين مسئله را به كودك تان آموزش دهيد.

مقاله درباره دوست خیالی کودکان  –

بيشتر كودكاني كه در سنين حدود دو يا سه سال هستند، چند دوست خيالي براي خود دارند و دوستي‌هايشان تا حدود چهار يا پنج سالگي هم ادامه مي‌يابد؛ البته هر چه سن كودك بيشتر مي‌شود، شدت اين دوستي‌ها كمتر خواهد شد و به همين دليل بيشترين و عميق‌ترين دوستي بچه‌ها با دوستان خيالي را در سنين حدود سه سالگي مي‌بينيم.

شايد شما هم ديده باشيد گاهي بچه‌ها با كسي حرف مي‌زنند، بازي مي‌كنند، همراه او غذا مي‌‌خورند و اسباب‌بازي‌هايشان را با هم شريك مي‌شوند اما اين دوست ديده نمي‌شود، حرف نمي‌زند، حركت نمي‌كند و فقط در ذهن و خيال كودك همراه اوست.

بيشتر والدين به خيال‌بافي‌هاي فرزند خود واقف هستند و آن را به ‌عنوان بخشي از زندگي او پذيرفته‌اند. اما پذيرش يك دوست خيالي و نامرئي كار چندان آساني نيست؛ به ويژه آن كه فرزندتان با تمام قوا از آن موجود خيالي كه گاهي اوقات با اسامي ‌عجيب و غريب نيز ناميده مي‌‌شود، دفاع كرده و دوست دارد كه شما نيز او را يكي از افراد خانواده بدانيد و باور داشته باشيد.

نگران نباشيد! تحقيقات نشان داده است كه كودكان از 20 ماهگي به بعد توانايي اين را دارند كه افكار و احساسات خود را به يكي از وسايل يا اسباب‌بازي‌هاي خود نسبت دهند و پس از اين مرحله معمولا دوست خيالي قدم به زندگي فرزند شما خواهد گذاشت. اين دوست خيالي از سن دو تا سه سالگي وارد عرصه زندگي شده و گاهي تا سنين دبستان نيز باقي مي‌‌ماند، به‌ گونه‌‌اي كه تقريباً 75 درصد بچه‌ها تا سن هفت سالگي ارتباط با دوست خيالي را تجربه كرده‌اند. البته هر چه سن كودك بيشتر مي‌شود، شدت اين دوستي‌ها كمتر خواهد شد و به همين دليل بيشترين و عميق‌ترين دوستي بچه‌‌ها با دوستان خيالي را در سنين حدود سه سالگي مي‌بينيم. اين موضوع در روند رشد كودك طبيعي است و كودكاني كه داراي دوست خيالي هستند معمولاً خلاق‌تر هستند.

البته برخي والدين نگران اين قضيه هستند كه ارتباط بيش از حد با اين دوست خيالي به روابط اجتماعي كودك لطمه بزند و او توانايي برقراري ارتباط با همسن و سالان خود را از دست بدهد، اما جاي نگراني نيست. جالب است بدانيد كه اين كودكان اغلب سازگارتر و اجتماعي‌تر از كودكاني مي‌‌شوند كه دوست خيالي ندارند. با گسترش روند تك فرزندي در خانواده‌‌ها، بد نيست والدين بدانند كه كودكان تنها يا فرزندان اول خانواده معمولاً بيشتر از بقيه بچه‌ها، درگير ارتباط با دوست نامرئي خود هستند و گاهي نيز تا بزرگسالي همراه او زندگي مي‌كنند البته با گسترش روابط اجتماعي و جمع‌هاي دوستان، حضور دوست خيالي كم‌رنگ‌تر و گاهي حتي محو مي‌‌شود.

بسياري از والدين از حضور اين موجود خيالي در زندگي فرزند خود وحشت دارند و سعي مي‌‌كنند با بي‌توجهي يا انكار اين دوست، آن را از صحنه زندگي فرزند خود حذف كنند. آنها مي‌ترسند كه اين مسئله سبب گوشه‌گيري و انزواي بيش از حد فرزندشان شود، اما در حقيقت اين طور نيست.

از زماني كه كودك توانايي درك و استدلال و استنتاج را پيدا مي‌كند، دوست دارد كه تجربيات و آرزوهاي خود را از زبان فردي ديگر نيز بيان كند و نكته جالب اين است كه پرسش‌كننده و پاسخ‌دهنده يك نفر خواهد بود؛ فرزند شما. اين مسئله سبب مي‌‌شود كه او مشكلاتي را به‌ عنوان مشكلات اين دوست خيالي مطرح كند و با استدلال و استنتاج خود، پاسخي نيز براي حل اين معما بدهد كه البته اغلب اين واكنش‌ها برگرفته از رفتار و كردارهاي پدر و مادر است.

اگر شما نگاهي تيزبينانه به روابط فرزندتان و دوست نامرئي‌اش داشته باشيد، در واقع بازتابي از برخوردها و رفتارهاي خود را در او مي‌بينيد و اگر حرف يا حركتي، سبب ناراحتي شما مي‌شود، بهتر است به جاي تنبيه يا توبيخ كودك، به اصلاح آن رفتار در خود بپردازيد.

با بزرگ‌‌تر شدن كودك و ورود به مرحله پيش دبستان، كودكان سعي در مخفي كردن اين دوست خيالي دارند به ‌خصوص اگر با واكنشهاي منفي يا مسخره ‌آميز شما نيز در اين رابطه رو به ‌رو شده باشند، اما اين دوستان همچنان در زندگي فرزندتان حضوري فعال دارند. در اين مرحله دقت كنيد كه حضور اين دوست مانعي براي دوست‌يابي‌هاي واقعي وي نشود؛ هر چند كه در اكثر بچه‌ ها اين اتفاق نمي‌افتد و به‌ راحتي دوستاني پيدا مي‌كنند. با افزايش مسئوليت‌ها و وظايف تحصيلي و گسترش روابط دوستانه، كم‌كم حضور اين دوست خيالي كم‌رنگ‌‌تر مي‌شود و تنها هنگام تنهايي‌هاي كودك به سراغش خواهد آمد. البته گاهي تشديد روابط با اين موجود نامرئي به دليل سرخوردگي و عصبانيتهاي ناشي از حوادث روزمره يا مهم، از قبيل تولد فرزندي جديد در خانواده، دعواهاي مكرر پدر و مادر، جا به ‌جايي مدرسه و… است كه شما بايد آگاهانه به كنترل و حل اين مشكلات بپردازيد تا دوباره شرايط به حالت عادي برگردد.

يكي از كارهاي مۆثر در پيشرفت ذهني و اجتماعي كودكان اين است كه آنها دنيا را از ديدگاههايي متفاوت از ديدگاه خود ببينند و داشتن دوستهاي خيالي كمك مۆثري به اين امر مي‌كند. در حقيقت دوستان خيالي ابزار مناسبي براي آموزش مسائل به‌ طور غير ‌مستقيم به كودك هستند. شما به‌ عنوان والدين كودك در قبال اين مسئله وظيفه سنگين و خطيري داريد؛ از اين رو برخوردهاي نامناسب با اين قضيه مي‌‌تواند اثرات سوئي تا آخر عمر بر روند رشد عقلي و اجتماعي كودك بگذارد.

چند نكته كه والدين بايد در برخورد با اين موجودات نامريي رعايت كنند، عبارتند از:

كودك را از داشتن دوست خيالي منع نكنيد. بدترين كار ممكن اين است كه او را به خاطر اين دوست تنبيه كنيد. با اين كار، فضاي بي ‌اعتمادي و ناامني را در رابطه خود و فرزندتان پايه‌گذاري مي‌كنيد كه اثرات سوء آن را در دوران نوجواني او خواهيد ديد.

دوست خيالي كودك را مسخره نكنيد و اجازه ندهيد كه ديگران نيز اين كار را انجام دهند. هيچ دليلي وجود ندارد كه كودك را به دليل صحبت با كسي كه وجود ندارد مسخره كنيد. به روابط دوستانه او با اين مهمان نامرئي احترام بگذاريد.

به كودك نگوييد كه ديگر بزرگ شده و نبايد با دوستان خيالي خود حرف بزند. اين موضوع اثرات روحي بدي روي او مي‌گذارد؛ درست مانند اينكه از امروز به شما بگويند حق نداريد مادر خود را ببينيد!

از طريق فرزند خود، با دوست خيالي ارتباط برقرار كنيد. نترسيد، كسي شما را ديوانه نمي‌‌داند؛ البته لزومي‌ ندارد كه بيش از حد در بازي غرق شويد. منطقي باشيد و هيجانات خود را كنترل كنيد. شما فقط يك بازيكن هستيد و گرداننده اصلي بازي فرزندتان است.

در رابطه با اين دوست خيالي با فرزند خود صحبت كنيد و اگر دوست نداشت حرف زيادي بزند، به او احترام بگذاريد و او را تحت فشار قرار ندهيد. به حضور اين دوست در خانه خوشامد بگوييد و سوالاتي در مورد زندگي او و تعداد خواهر و برادرها و… از فرزندتان بپرسيد. اين كار باعث مي‌‌شود كودك، شما را نيز در گستره دوستان خود و اين مهمانان نامرئي قرار دهد.

اگر كودك كارهاي نادرست و اشتباهات خود را به گردن دوستش انداخت، نگران نشويد و با او برخورد نكنيد. از طريق برخورد با همين دوست خيالي، پيام خود را به فرزندتان برسانيد؛ مثلاً بگوييد « من واقعاً از دست فلاني عصباني هستم. مطمئنم اگر مامانش هم اينجا بود عصباني مي‌‌شد. اين بار دومي‌ است كه بي اجازه به وسايل بابا دست مي‌‌زند يا اسباب‌بازي‌هايش را جمع نمي‌كند.

چگونه با فرزندمان حرف بزنیم –

کلمات می توانند ذهن فرزندانتان را تغییر دهند. یاد بگیرید بهترین کلمات را استفاده کنید.

پدر یا مادر بودن یکی از سخت ترین و در عین حال معنادارترین کارهاست. متاسفانه، تصورات متداول در مورد طریقه بزرگ کردن بچه هایی مسئولیت پذیر ممکن است منجر به ارتباط نادرست و بی تاثیر شود. بعضی والدین از روش های اجازه دادن استفاده می کنند که زبان مستقل و حس تاثیرگذاری را از او می گیرد. بعضی والدین هم بیش از اندازه در اجازه دادن ها آسان می گیرند تاجایی که کودک محدودیت و کنترل فردی را یاد نمی گیرد. تحقیقات نشان می دهد که هر دوی این روش ها در توانایی کودک برای تعدیل احساسات خود و ایجاد روابط سالم در بزرگسالی اخلال ایجاد می کند. بهترین روش تربیتی روشی عادلانه و محترمانه است که هدف آن به جای تسلیم کودک، یادگیری او باشد. شنیدن و احترام گذاشتن به احساسات کودک، دادن حق انتخاب به او و ایجاد محدودیت های مشخص و عادلانه درمورد رفتارهای غیرقابل قبول، تعادلی سالم ایجاد می کند. در این مقاله به شما آموزش می دهیم چطور از روش های بی اثر و بی نتیجه برای ارتباط با فرزندانتان اجتناب کنید.

۱. زیاد حرف زدن

وقتی والدین بیش از اندازه به حرف زدن ادامه دهند، بچه ها دیگر گوش نمی کنند. محققان نشان داده اند که مغز انسان فقط می تواند در یک زمان چهار تکه اطلاعات یا ایده خاص در حافظه کوتاه مدت خود نگه دارد. این میزان برابر با ۳۰ ثانیه یا دو جمله می باشد.

نمونه بی اثر:

«نمیدونم این ترم برای کلاس والیبال و باله ات چه باید بکنیم. مطمئناً نمیتونی هر دوی آنها را بروی چون کلاس والیبالت شنبه، دوشنبه و چهارشنبه ساعت ۴ است که بعد برای آماده شدن برای کلاس باله وقت کافی نداری مگر اینکه وسایل آن کلاس را هم از قبل جمع کنی و با خودت ببری و این یعنی لباس هایت باید جمعه شسته شوند….»

ایده های مختلف زیادی در این پیام وجود دارد که باعث گیج شدن کودک می شود و این باعث می شود دیگر به حرف های شما گوش ندهد. همچنین، لحن کلی این پیام منفی و مضطربانه است که باعث می شود کودک با استرس و تردید واکنش دهد. لازم نیست همه این اطلاعات یکدفعه به کودک داده شود. درعوض آن را به قسمت های مختلف تقسیم کنید تا قابل هضم تر باشد. قبل از اینکه موانع را عنوان کنید، اجازه دهید اول کودک اولویت های خود را مطرح کند.

نمونه موثر:

«اگر بخواهی این ترم، هم در کلاس والیبال هم باله شرکت کنی، مجبور می شوی که بلافاصله از یکی سر آن یکی بروی. بخاطر همین بهتر است بنشینیم و در این مورد تصمیم بگیریم.»

در این نمونه، مکالمه را به دو جمله محدود کرده اید و این باعث می شود درک آن برای کودک آسان تر باشد. درضمن هدف کلی را هم مطرح می کنید و در مرحله بعد تقاضا را مطرح می کنید (که بنشینید و درمورد موضوع حرف بزنید). و آخر اینکه میل خود به همکاری و در نظر داشتن نیازهای فرزندتان را نشان می دهید.

۲. غر زدن و هشدار دادن زیاد

اکثر والدین با عجله های اول صبح برای آماده کردن همه سر موقع، با ناهارها، لباس های ورزش، تکالیف امضا شده و از این قبیل آشنایی دارند. بچه ای که به نظر می رسد حواس پرت است و نمی تواند سر وقت حاضر شود می تواند یکی از سخت ترین چالش ها برای والدین پرمشغله باشد. خیلی از والدین احساس می کنند کنترل از دستشان خارج شده و ناامیدانه می خواهند با غر زدن و انتقاد کردن موقعیت را کنترل کنند. مشکلی که غر زدن دارد این است که با آن کار به بچه ها یاد می دهید که نادیده تان بگیرند زیرا می دانند که بارهای دیگر آن مسئله را یادآوری خواهید کرد. بااینکه بچه های کوچکتر نیاز به راهنمایی و کمک بیشتر دارند، والدین باید با بزرگ تر شدن بچه ها به آنها آزادی و مسئولیت بیشتری بدهند.

نمونه بی اثر (به یک بچه ۱۰ ساله):

«یک ساعت زودتر از خواب بیدارت می کنم چون هیچوقت سروقت حاضر نمی شوی. باید همین الان لباس هایت را بپوشی. تکالیفت را آماده کرده ای که امضا کنم؟»

۱۰ دقیقه بعد

«بهت گفتم آماده شو و هنوز داری وقت تلف می کنی؟ اگه تونستی کاری کنی که همه مان دیرمان شود؟ برو سریع دندانهاتو مسواک بزن و لباسهاتو بپوش.»

۱۰ دقیقه بعد

«تکالیفت کجاست؟ گفتم که بیار امضاشون کنم، هنوز لباس پوشیدنت را تموم نکردی؟ دیرمان می شود.»

و باز همینطور تکرار…

مادر این کودک مسئولیت زیادی را گردن می گیرد و غیرمستقیم با کودکی صحبت می کند که برای کنترل موقعیت به او اعتماد ندارد. این طریقه برخورد می تواند شدیداً منجر به بی اعتمادبه نفس و وابسته شدن کودک می شود. لحن او نیز بسیار منفی و پرخاشگرایانه است که موجب خشم و مقاومت کودک خواهد شد.

نمونه موثر:

«تا ۴۵ دقیقه دیگر از خانه خارج می شویم. اگر همه چیزهایی که لازم داری را آماده نکرده باشی، خودت باید برای معلم هایت توضیح دهی.»

این دستورات کوتاه است و انتظار مشخصی را با عاقبت انجام ندادن آن برای کودک مطرح می کند. با این روش به کودک اجازه داده می شود عواقب طبیعی رفتارهای خود را درک کند.

3. استفاده از تقصیر و خجالت برای همراه ساختن کودک

یکی از بزرگترین درس هایی که بعنوان والدین یاد می گیریم این است که بچه های کوچک به طور طبیعی برای نیازهای شما همدلی و ملاحظه ندارند. آنها به مرور با بزرگ تر شدن احساس همدلی پیدا می کنند. به همین دلیل است که انتظار اینکه آنها خودشان را جای شما بگذارند و همه چیز را از دید شما نگاه کنند منطقی نیست. اینکه نمی توانند این کار را بکنند به این معنی نیست که بچه  بدی هستند. فقط بچه هستند و روی لذت های لحظه ای و آزمایش کردن محدودیت هایشان برای اینکه یاد بگیرند چه چیز قابل قبول است تمرکز دارند. اکثر والدین آدم های پرمشغله ای هستند که چندین کار را در یک زمان انجام می  دهند و گاهی فراموش می کنند که از خود مراقبت کنند. این وقتی به نظرشان برسد که بچه ها با آنها همکاری نمی کنند موجب خشمشان می شود. خیلی مهم است که قبل از اینکه این احساسات به بیرون نفوذ کند و ارتباط شما با فرزندتان را خراب کند، زمانی را برای ارتباط برقرار کردن با احساساتتان و آرام شدن بااستفاده از روش های تنفس عمیق و حرف زدن با خود اختصاص دهید.

نمونه بی اثر:

«چندین بار ازت خواستم که اسباب بازی هایت را مرتب کنی، ببین باز هم دور تا دور اتاق پر از اسباب بازی های توست. اصلاً نمی خواهی یکم توجه کنی؟ نمی بینی تمام روز سرپا بوده ام؟ حالا هم باید بیایم اسباب بازی های تو را جمع کنم و وقتم را هدر دهم؟ چرا اینقدر خودخواهی؟»

این مادر انرژی منفی زیادی ایجاد می کند. بااینکه همه ما می توانیم خستگی او را درک کنیم اما ارتباط او با فرزندش مقصرکننده و غیرمحترمانه است. «خودخواه» خواندن کودک شدیداً مخرب است. بچه ها این برچسب های منفی را به درونشان می ریزند و کم کم فکر می کنند که به اندازه کافی خوب نیستند. تحقیر کردن و مقصر کردن کودک مغز او را منفی خواهد کرد. باید به رفتار برچسب غیرقابل قبول بزنید اما باز فرزندتان را دوست داشتنی بخوانید.

نمونه موثر:

«می بینم که اسباب بازیها هنوز از روی زمین جمع نشده اند. این منو ناراحت می کنه. خیلی برام مهمه که خانه مرتب باشه که همه بتونیم راحت باشیم. همه اسباب بازی هایی که بیرون هستند باید بروند سرجایشان بخوابند. فردا صبح می تونی دوباره آنها رو بیرون بیاری.»

این مادر بدون عصبانیت یا مقصر جلوه دادن، احساسات و نیازهای خود را مستقیم مطرح کند و عاقبت بد سختی را هم برای رفتار فرزندش عنوان نمی کند و به او توضیح می دهد که فردا دوباره امتحان کرده و موفق شود. او هیچ انگیزه منفی را به کودک نمی چسباند یا به طریقی منفی به شخصیت او برچسب نمی زند.

گوش ندادن

همه ما دوست داریم فرزندمان به دیگران احترام بگذارد. بهترین راه برای این کار با الگوسازی رفتار محترمانه و ملاحظه کار در روابط خودمان است. این باعث می شود کودک ارزش احترام و همدلی را شناخته و به آنها مهارت های ارتباط صحیح را یاد می دهد. خیلی وقت ها گوش دادن بادقت برای والدین کار سخت تری است زیرا بچه ها معمولاً وسط حرف می پرند و ذهم ما هم پر از کارها و مسئولیت های زیادی است که باید انجام دهیم. در این مورد، اشکالی ندارد که به کودک بگوییم که الان نمی توانیم به حرف هایش گوش دهیم چون مشغول مثلاً آشپزی هستیم اما ۱۰ دقیقه دیگر پیش او می رویم که حرف هایش را بشنویم. خیلی بهتر است که زمان مشخصی را برای گوش دادن به حرف های او اختصاص دهیم تا اینکه بدون توجه کافی حرف هایش را بشنویم. البته یادتان باشد، صبر کردن زیاد هم برای بچه ها قابل تحمل نیست.

نمونه بی اثر:

واکنش مادری به فرزندش که برای او توضیح می دهد در فوتبال یک گل زده است.

(بدون ایجاد ارتباط چشمی) «چه خوب پسرم. حالا برو و با خواهرت بازی کن (زمزمه با خود) شعله گاز را چرا اینقدر زیاد کردم؟»

گوش دادن موثر شامل همه مسائل غیرکلامی مثل ایجاد ارتباط چشمی، نشان دادن فهمیدن با صورت و صدا و استفاده از کلمات مناسب برای منعکس کردن اینکه فهمیده ایم می شود. این مادر به فرزندش یاد می دهد که اذیتش نکند و اینکه چیزهایی که برای او مهم است برای مادر نیست. این باعث می شود کودک احساس تنهایی کند.

نمونه موثر:

واکنش مادر به کودکی که برای او توضیح می دهد در فوتبال یک گل زده است.

«وای گل زدی؟!! خیلی عالیه! من بهت افتخار می کنم. یک کم دیگه میام پیشت می خوام برام تعریف کنی!»

این مادر شوق و علاقه خود را نشان می دهد؛ و از کودک دعوت می کند که تعریف کند که چه اتفاقی افتاده است. او به طور موثری احساسات خود را نشان می دهد و به کودک کمک می کند درمورد واکنش های خود آگاهی پیدا کند. این نوع واکنش باعث می شود کودک تصور کند مهم و باارزش است و لیاقت توجه را دارد.

تربیت کودکان کار بسیار دشواری است و همه ما گاهی اشتباهاتی را مرتکب می شویم. ارتباط صحیح با بچه ها نیازمند انرژی و زمان زیاد است. باید از احساسات و واکنش های خودکار خودمان آگاهی یافته و بتوانیم روشی درست تر و عاقلانه تر انتخاب کنیم. نشان دادن عواقب کار به بچه ها محدودیت ها را یاد می دهد و گوش دادن به حرف هایشان احترام گذاشتن را به آنها آموزش می دهد. باید از خودتان خوب مراقبت کنید تا بتوانید انرژی لازم برای تربیت بچه ها را داشته باشید. برای این منظور باید اولویت هایتان را دوباره بررسی کنید. بچه هایی که والدینی محترم، متعهد و پرانرژی دارند یاد می گیرند احساساتشان را به طور درست تری تعدیل کنند و در بزرگسالی روابط بهتری خواهند داشت.

چگونه کودک را از شیر بگیریم –

از شیر گرفتن نوزاد معمولاً کار ساده‌ای نیست زیرا جدای از شیر خوردن، کودک وابستگی‌هایی به مادر و آغوش او پیدا کرده است که به راحتی از آن دل نمی‌کند. بعضی از بچه‌ها به راحتی شیر خوردن را ترک می‌کنند اما برخی دیگر در دوره‌ای طولانی و با سختی‌های بسیار، راضی به خوردن غذاهای دیگر می‌شوند. برخی از اصول روان‌شناختی می‌تواند برای از شیر گرفتن کودک از شیر مادر موثر باشد.

مادران کودکان یک تا دو ساله معمولاً در جمع‌های خانوادگی سوالی دارند که از همه مادران می‌پرسند: «شما چطور او را از شیر گرفتید؟» اگر شما هم این مشکل را دارید و هنوز فرزند دلبندتان را از شیر نگرفته‌اید، توصیه‌های زیر را هم بخوانید.

 

1-از شیر گرفتن بچه وقت و صبر می‌خواهد

او از زمانی که پا به دنیا گذاشته، در آغوش مادر قرار گرفته و شیر او را خورده است. طبیعی است که به راحتی نمی‌تواند از آن دل بکند. پس بهتر است یک بازه زمانی چند هفته‌ای را برای ترک شیر، برای او در نظر بگیرید. در این دوران باید برنامه‌های ویژه‌ای تدارک ببینید زیرا بچه‌ها معمولاً پرخاشگر می‌شوند. آرامش خود را حفظ و سعی کنید رفتاری آگاهانه در برابر آن‌ها داشته باشید. اگر قرار باشد با اولین گریه و فریاد دوباره به او شیر بدهید، هیچ وقت موفق نخواهید شد.

2- پیش از آن که کودک را از شیر بگیرید، او را به غذا خوردن و نوشیدن مایعات با لیوان عادت دهید

این موضوع باعث می‌شود که برای ترک خوردن شیر مادر مجبور به تحمل سختی‌های غذا خوردن با قاشق و چنگال نشود. برای او سرویس غذاخوری جداگانه‌ای، با طرح‌های کودکانه و رنگ‌های شاد و تند بخرید.

در دورانی که قصد دارید او را از شیر بگیرید، از پدر خانواده بخواهید به او غذا بدهد یا وقت‌هایی که شیر می‌خواهد، او را در آغوش بگیرد و بیرون از خانه ببرد

به جای لیوان‌های شیشه‌ای هم که برای بچه‌ها خطرناک است، می‌توانید از قمقمه‌های رنگی پلاستیکی استفاده کنید. این وسایل حواس بچه‌ها را پرت و به دلیل جذابیت‌هایی که دارد، آن‌ها را به خوردن غذا و نوشیدن مایعات تشویق می‌کند.

3- به تدریج فاصله زمانی شیر دادن‌ها را بیشتر کنید

صبح‌ها وقتی کودک از خواب بیدار شد به او شیر دهید و نوبت بعدی را تا جایی که امکان دارد به تأخیر بیندازید. در این حالت خود به خود، تعدادی از دفعات شیردهی حذف می‌شود. البته باید این زمان را با خوراکی‌های مقوی و میوه‌ها پُر کنید. اگر گرسنه بماند حتماً باز هم به سراغ شما می‌آید.

4- اگر شاغل هستید و کودکتان عادت کرده است که در زمان و مکان خاصی شیر بخورد، باید حواستان به زمان باشد

در ساعت‌های شیردهی سعی کنید خود را مشغول نشان دهید در عوض کمی آب میوه یا یک لیوان شیر را برای نوشیدن در اختیار کودک بگذارید. بهتر است برای این کار نوشیدنی مورد علاقه او را انتخاب کنید تا با رغبت آن را بنوشد. اگر بیشتر اوقات در جای خاصی از خانه به او شیر می‌دادید، سعی کنید دکوراسیون خانه را تغییر دهید. با این کار چیزهایی که او را یاد شیر خوردن می‌اندازد از خاطرش می‌رود.

5- در برنامه‌های روزانه‌ی او تغییرهایی به وجود ورید

او را زمان بیشتری خارج از خانه نگه دارید تا در عادت‌های او تغییر ایجاد شود. کودک را بیشتر به خانه پدر و مادربزرگش یا به پارک ببرید. بچه‌ها در این سنین به راحتی با جایگزین‌ها کنار می‌یند پس سعی کنید روش‌ها و کارهای مناسبی را برایش در نظر بگیرید.

6- از همسرتان کمک بگیرید

از او بخواهید وقت بیشتری را با فرزندتان بگذراند. در دورانی که قصد دارید او را از شیر بگیرید، از پدر خانواده بخواهید به او غذا بدهد یا وقت‌هایی که شیر می‌خواهد، او را در آغوش بگیرد و بیرون از خانه ببرد. پدر می‌تواند شب‌ها فرزندتان را بخواباند و در کنار او باشد زیرا بسیاری از بچه‌ها عادت دارند با مکیدن سینه مادر خود به خواب بروند.

7- اگر امکان دارد، او را با پدر و مادربزرگش یا یکی از اعضای خانواده که با او صمیمیت بیشتری دارد، به مسافرت بفرستید

دور بودن او از فضای خانواده ممکن است خیلی از عادت‌های او را از سرش بیندازد. قبل از انجام این کار مطمئن شوید که او می‌تواند چند روز بدون شما و در محیطی غریب به راحتی زندگی کند. این امر در مورد برخی از بچه‌ها قابل اجرا نیست زیرا جدایی‌شان از پدر و مادر، حس بی اعتمادی را در آن‌ها به وجود می‌ورد.

8- در طول روز وقت بیشتری به کودکتان اختصاص دهید

او در تمام مدت شیر خوردن به بوی بدن مادر و صدای ضربان قلب او عادت کرده است؛‌ این عوامل به او آرامش می‌دهند. با او بازی کنید، او را در آغوش بگیرید، از او بخواهید در کارهای خانه به شما کمک کند.

می‌توانید از قمقمه‌های رنگی پلاستیکی استفاده کنید. این وسایل حواس بچه‌ها

را پرت و به دلیل جذابیت‌هایی که دارد، آن‌ها را به خوردن غذا و نوشیدن مایعات تشویق می‌کند

مرتب تکرار کنید که او در حال بزرگ شدن است و باید بعضی از عادت‌هایش را ترک کند. در این حالت کمتر ضربه روحی می‌خورد و روابط مادر و فرزند هم دچار مشکل نمی‌شود.

9- در روش‌های سنتی، مادران موادی مانند فلفل را به نوک سینه خود می‌زدند تا کودک از خوردن شیر امتناع کند

بعضی از بچه‌ها چنان به شیر مادر وابسته‌اند که حاضرند تندی و تلخی را به جان بخرند اما دست از شیر خوردن برندارند. برای انجام این کار حتماً با متخصص اطفال مشورت کنید. داروهای گیاهی خواص و عوارضی دارند که ممکن است برای کودک شما مضر باشد.

10- سعی نکنید خود را بیمار و سینه‌تان را زخمی نشان دهید

با این کار کودک ناراحت می‌شود و ممکن است از وضعیت پیش‌آمده بترسد و وحشت کند. در این حالت نه تنها مشکلی حل نمی‌شود بلکه موضوع جدیدی به مشکلات خود اضافه کرده‌اید. بچه‌ها در دورانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، وابستگی‌های عاطفی شدیدی پیدا می‌کنند و این رفتار شما به آن‌ها صدمه می‌زند.