پزشک تو – سایت پزشکی

اناتومی دستگاه گوارش انسان –

دستگاه گُوارش یکی از دستگاه‌های فعال در بدن انسان و بعضی از جانداران است. این دستگاه در انسان و مهره‌داران به صورت لولهٔ گوارشی، و در جانوران تکامل نیافته مثل اسفنجهایا کیسه‌تنان به صورت کیسهٔ گوارشی وجود دارد. باید توجه داشت که دستگاه گوارش در جانوران براساس نوع غذایی که می‌خورند به شکل‌های مختلفی وجود دارد. اما به طور کلی دستگاه گوارش آن‌ها از چهار بخش بلع، گوارش، جذب و دفع تشکیل شده‌است. بعضی از جانوران که به صورت انگل زندگی می‌کنند مانند کرم کدو اصلاً دستگاه گوارش ندارند و به طور مستقیم و با عمل انتشار مواد غذایی تجزیه شده را از طریق پوست وارد بدن خود کرده و مورد استفادهٔ سلولهای خود قرار می‌دهند (مثل کرم کدو).[

دستگاه گوارش انسان که از دهان تا مقعد امتداد دارد، از لولهٔ گوارشی و غده‌های گوارشی تشکیل شده‌است و حدود هفت متر طول دارد. غدد گوارشی شامل غده‌های بزاقی، غده‌های دیوارهٔ معده و روده، پانکرآس و کبد است. لولهٔ گوارشی نیز شامل دهان، حلق، سرخ‌نای (مِری)،معده، رودهٔ باریک، رودهٔ بزرگ و راست‌روده می‌شود. هر چیزی که وارد معده می‌شود با آنزیم‌های درون معده مخلوط می‌گردد تا با اجزا ساده‌تری تجزیه شود. سپس این مخلوط از معده خارج شده و به روده‌ها می‌رود تا از آنجا، مواد غذایی تجزیه شده جذب جریان خون شوند. مواد غذایی تجزیه شده از طریق جریان خون به سرتاسر بدن می‌روند و در اختیار یاخته‌های بدن قرار می‌گیرند تا در آنها مصرف شده و یا ذخیره شوند. اجزای غذایی که جذب نمی‌شوند از بدن دفع می‌گردند (از طریق مدفوع).

دهان

از هنگامی که شما شروع به جویدن غذا می‌کنید، هضم غذا نیز شروع می‌گردد. دهان در اثر جویدن وآنزیمهای موجود در بزاق باعث گوارش مکانیکی (توسط [دندان]ها و ماهیچه‌های فک پایین) و شیمیایی می‌شود. بزاق مخلوطی از ترشحات سه جفت غدهٔ زیرزبانی، زیرآرواره‌ای و بناگوشی است. مادهٔ دیگری نیز در آن وجود دارد که موسین نام دارد و به هنگام مخلوط شدن با آب به مادهٔ چسبناک و قلیایی به نامموکوز تبدیل می‌شود و باعث چسبیده شدن ذرات جویده‌شده به هم و تسهیل در بلع می‌شود. غده‌های ترشح کنندهٔ موسین در سراسر لولهٔ گوارشی وجود دارند. در بزاق آنزیمی به نام پتیالین وجود دارد که یک آمیلازضعیف است و از غدد بناگوشی ترشح می‌شود. این آنزیمکربوهیدراتها حمله کرده و نشاسته را به مالتوز تبدیل می‌کند. آنزیم دیگر موجود در بزاق لیزوزیم است که باعثضدعفونی دهان و از بین رفتن باکتریها می‌شود. بنابراین بزاق باعث گوارش، ضدعفونی حفرهٔ دهان، کمک به حس چشایی، مرطوب نگاه داشتن دهان و تسهیل سخن گفتن می‌شود. پس از جویده شدن، غذا در اثر عمل بلع به مری و از طریق آن به معده راه می‌یابد. دهان اولین عضو دستگاه گوارش بدن است که غذا و آب برای گوارش اول وارد این عضو می‌شوند. دهان شامل حفره دهان، دندانها، زبان، بزاق، لثه و سقف دهان است فک بالا ثابت است و حرکت نمی‌کند. ولی فک پائین حرکت دارد و عمل باز و بسته شدن دهان را انجام می‌دهد. در داخل استخوان هر فک حفراتی وجود دارد که ریشه دندانها در آن قرار می‌گیرد. در این حفرات دندانها بوسیله الیاف دور دندان به استخوان فک متصل می‌شوند. روی آرواره‌ها و دور دندان را لثه می‌پوشاند. به آرواره لثه و الیاف نگهدارنده دور دندان بافت نگهدارنده دندان گفته می‌شود. دهان انسان در اعمال زیادی نظیر حرف زدن خندیدن، چشیدن، گاز گرفتن، جویدن و بلعیدن غذا شرکت دارد. اولین قدم در راه گوارش غذا، خرد کرد و جویدن مواد غذایی است که توسط دندانها صورت می‌گیرد. هرکدام از دندانها با شکل خاص خود به عمل جویدن کمک کی کنند. دندانهای پیشین برای بریدن، دندانهای نیش برای پاره کردن و دندانهای آسیا برای خرد کردن لقمه شکل گرفته‌است.

معده و مری
پس از جویده شدن غذا، زبان بالا می‌رود و به کام می‌چسبد. پس از آن‌که گیرنده‌های مکانیکی گلو تحریک شدند زبان کوچک نیز بالا می‌رود و راه بینی را می‌بندد. اپی‌گلوت نیز راه نای را بسته و به این ترتیب غذا وارد مری می‌شود و توسط حرکات دودی ماهیچه‌های حلقوی مری به دهانهٔ معده می‌رسد. این بخش که کاردیا نام دارد در حالت عادی منقبض بوده و مانع بازگشت غذا از درون معده به مری می‌شود. وقتی امواج دودی به کاردیا می‌رسند باعث بازشدن آن و ورود غذا به درون معده می‌شوند. آن‌گاه معده توسط آنزیمها و حرکات خود غذا را به ماده‌ای خمیری به نام کیموس تبدیل می‌کنند.

مواد ترشح‌شده به درون معده عبارت‌اند از موسین (که با تشکیل لایه‌ای قلیایی از موکوز از دیواره معده در برابر شیرهٔ اسیدی معده محافظت می‌کند)، اسید کلریدریک، فاکتور داخلی معده (که باعث جذب ویتامین ب۱۲ می‌شود)، چند پروتئاز که به طور کلی پپسینوژن خوانده می‌شوند و باعث تجزیهٔپروتئینها به اسیدآمینه می‌شوند و گاسترین (محرک ترشح اسید کلریدریک).

روده کوچک
روده کوچک شما دارای سه قسمت می‌باشد. اولین قسمت روده کوچک که درست بعد از معده قرار دارد را اصطلاحاً ” اثنی عشر «یا دوازدهه ویا» دئودنوم ” (Duodenum) می‌نامند، که کوتاهترین قسمت روده کوچک می‌باشد. دو قسمت دیگر روده کوچک که بعد از دوازدهه (اثنی‌عشر) قرار دارند به ترتیب عبارت‌اند از تهی‌روده (Jejunum) و درازروده[۱] (Ileum) که به روده بزرگ متصل می‌گردد. وقتی غذا از معده وارد دوازدهه می‌شود، به علت مخلوط بودن با اسید معده، هنوز اسیدی می‌باشد. در محل دوازدهه، یک شیره گوارشی قلیایی به این غذا اضافه می‌گردد تا حالت اسیدی آن را خنثی نماید. این شیره گوارشی از عضوی که در قسمت زیر معده قرار دارد و به آن اصطلاحاً لوزالمعده گفته می‌شود ترشح می‌گردد، که حاوی آنزیم‌هایی است که باعث ادامه هضم غذا می‌شود. صفرا نیز در همین محل به غذا اضافه می‌گردد. صفرا مایعی سبز رنگ است که در کبد شما ساخته می‌شود و سپس از کبد به کیسه صفرا وارد می‌گردد تا در آنجا ذخیره شود. این صفرا به حل شدن مواد غذایی چرب کمک می‌نماید. وقتی که شیره گوارشی وظیفه خود را انجام داد، مواد غذایی اصلی به اجزا ساده‌تر خود تجزیه می‌شوند که عبارت‌اند از:

پروتئین‌ها به آمینو اسیده‌ها تجزیه می‌شوند.
کربو هیدراتها به گلوکز و سایر قندهای ساده‌تر تبدیل می‌شوند.
چربی‌ها به اسیدهای چرب و گلیسرول تجزیه می‌گردند.
در قسمت‌های پایین‌تر روده کوچک (یعنی در تهی‌روده و درازروده)، فراورده نهایی غذای گوارده از طریق دیواره روده کوچک به جریان خون جذب می‌گردند. بر اثر انقباضات موجی شکل عضلات دیواره روده‌ها، غذا در طول روده حرکت کرده وبه جلو می‌رود. این حرکت را اصطلاحاً ” پریستالسیس«(peristalsis) می‌نامند. دیواره روده‌ها صاف نیست بلکه دارای میلیونها برجستگی انگشت مانند به نام» پرز” (Villi) می‌باشد. این پرزها باعث می‌شود که سطح وسیعی در روده‌های شما ایجاد شود تا جذب غذاها بهتر صورت گیرد. ویتامین‌های محلول در آب و مواد معدنی در این مرحله، جذب جریان خون می‌شوند. وقتی که مواد غذایی جذب جریان خون شد، باقی‌مانده غذایی که هضم نشده‌است وارد روده بزرگ می‌گردد بدن شما می‌تواند بعضی از مواد غذایی، مثل آنهایی که ایجاد انرژی می‌کنند و بعضی از ویتامینها و مواد معدنی را ذخیره نماید. اضافی مواد غذایی که بدن نمی‌تواند آنها را ذخیره نماید از طریق مدفوع از بدن خارج می‌گردد. سلول‌های دیوارهٔ پرزها برجستگی‌های کوچکتری یه نام ریزپرز دارند.

روده بزرگ

روده بزرگ شامل کولون (Colon)، راست‌روده (Rectum) و مقعد می‌باشد. طول روده بزرگ حدود یک متر است. آبی که برای هضم غذاها مورد استفاده قرار گرفت بود در روده بزرگ باز جذب می‌شود و باعث می‌شود که مدفوع بدون آب و خشک ایجاد شود.

هنگامی که مدفوع به راست روده می‌رسد، بر اثر انقباضات واکنشی که در راست‌روده ایجاد می‌شود و ماهیچه‌های دریچه یا اسفنکتر مقعد را شل می‌نماید، احساس دفع مدفوع به شخص دست می‌دهد. اسفنکترهای مقعد، ماهیچه‌های حلقوی شکلی می‌باشند که کنترل بازشدن و بسته شدن مقعد را در اختیار دارند. معمولاً حدود یک تا سه روز طول می‌کشد که غذا از دهان تا مقعد برسد. بعضی از افراد روزی دو یا سه بار مدفوع می‌کنند، در حالیکه سایرین روزی یک بار و بعضی‌ها نیز هر دو یا سه روز یک بار مدفوع می‌کنند که تمام این موارد طبیعی هستند.

خوراکی های مفید برای کاهش نفخ  –

یکی از شایع‌ترین دردهای شکمی، نفخ است که علت بسیاری از مراجعات بیماران به متخصصان گوارش به شمار می‌آید. از قدیم گفته می‌شد‌ مصرف غذاهای باددار و نفاخ باعث دل‌درد و ایجاد گاز معده می‌شود. سندروم روده تحریک‌پذیر از شایع‌ترین اختلالات گوارشی است که دردهای شکمی شدید، گاز و نفخ معده را ایجاد می‌کند و با مواد غذایی که فرد مصرف می‌کند ارتباط مستقیمی دارد.

از این‌رو، متخصصان به مبتلایان توصیه می‌کنند با رعایت برخی اصول ساده و ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی روزانه، براحتی بیماری خود را مهار و درمان کنند. به‌طور قطع مصرف برخی مواد غذایی خاص و چشم‌پوشی از برخی دیگر از مواد به درمان و بهبود نفخ شکم کمک می‌کند.

کیوی

یکی از مشکلات عمده‌ای که به بروز نفخ معده منجر می‌شود، حرکات آهسته روده و ماندن بیش از حد مدفوع در طول مسیر روده بزرگ است؛ در برخی موارد، فرد مبتلا تا چند روز احساس دفع ندارد و به اصطلاح دچار یبوست شده. محققان معتقدند میوه کیوی به دلیل فیبر زیادی که دارد مشکل را تا حد زیادی رفع می‌کند. مبتلایان به سندروم روده تحریک‌پذیر که به مدت چهار هفته، هر روز دو عدد کیوی مصرف می‌کنند کمتر دچار یبوست می‌شوند و علائم سندروم روده تحریک‌پذیر در آنها کاهش می‌یابد.

چای نعناع

نعناع قرن‌ها به مثابه دارویی گیاهی برای کمک به هضم غذا و درمان ناراحتی‌های گوارشی به کار می‌رفت و اکنون نیز در طب سنتی جایگاه ویژه‌ای دارد. پژوهشگران معتقدند در درمان سندروم روده تحریک‌پذیر، مصرف روغن نعناع به مدت چهار‌هفته علائم این بیماری را تا نصف کاهش می‌دهد. نعناع توانایی بالایی در فعال کردن کانال «ضددرد» در روده بزرگ دارد که التهاب مجاری معده و روده را کاهش می‌دهد. این ماده معطر به عنوان کاهنده خفیف اشتها عمل می‌کند. از این‌رو، محققان برای کاهش نفخ معده و کاهش علائم سندروم روده تحریک‌پذیر توصیه می‌کنند که افـراد یک فنجان چای نعنا‌ع بنوشند.

 زردچوبه

این ادویه در آشپزی برخی کشورها بویژه هندوستان جایگاه ویژه‌ای دارد و از آن برای طعم دادن به غذا استفاده می‌کنند، اما در این میان، زردچوبه ناراحتی‌های معده را نیز تسکین می‌دهد. محققان معتقدند از خاصیت ضدالتهابی زردچوبه می‌توان در درمان ناراحتی‌های گوارشی استفاده کرد. تاثیر مصرف 500 میلی‌گرم از این ماده، چهار بار در هفته حدود‌ دو‌برابر داروهایی است که برای تسکین ناراحتی‌های گوارشی به کار می‌رود.

 موز

پژوهشگران می‌گویند موز حاوی فیبرهایی است که باکتری‌های مفید موجود در معده و روده را تقویت و هضم غذا را تسهیل می‌کند. زنانی که روزانه دو عدد موز به مدت 60 روز به عنوان پیش‌غذا می‌خورند میزان باکتری‌های مفید در بدن آنها افزایش پیدا می‌کند و نفخ معده تا 50 درصد کاهش می‌یابد.

دوغ
دوغ‌ حاوی آنزیمی به نام «لاکتاز» است که قند موجود در شیر موسوم به «لاکتوز» را تجزیه می‌کند. بسیاری از افراد به قند شیر حساسیت دارند و معده آنها قادر به تحمل و هضم آن نیست. بررسی‌هایی که در دانشگاه ایالتی اوهایو صورت گرفته حاکی از آن است که مصرف دوغ علائم ناشی از تحمل نکردن لاکتوز را از قبیل نفخ، درد و گاز معده تا 70 درصد کم می‌کند.

زنجبیل
گیاه زنجبیل از هزاران سال پیش برای بهبود دل‌دردها و ناراحتی‌های گوارشی به کار می‌رفت و چینی‌ها از چهار قرن پیش از میلاد مسیح از این گیاه در طب سنتی خود بهره می‌بردند.‌ بررسی‌هایی که بتازگی روی زنجبیل انجام شده، نشان می‌دهد این گیاه به عنوان شل‌کننده عضلانی عمل می‌کند و به تخلیه گاز از معده کمک می‌کند. زنجبیل را به اشکال مختلف مصرف می‌کنند، ولی گیاه تازه آن غنی از ترکیباتی است که بیشترین فایده را برای سلامت انسان دارند.

گشنیز
گنجاندن گیاه گشنیز در رژیم غذایی به قوی‌‌شدن ماهیچه‌های دستگاه گوارش کمک می‌کند و علائم نفخ را از بین می‌برد. گشنیز نوعی دارو و غذای طبیعی برای از بین بردن سموم بدن است و با خوردن آن، مواد اضافه از معده و بدن خارج می‌شود و نفخ از بین می‌رود.

خربزه
متخصصان می‌گویند خربزه حاوی مقادیر بالای ترکیباتی است که ادرارآور بوده و از آن می‌توان برای درمان ورم و نفخ معده استفاده کرد.
خربزه با وجود این که به تخلیه راحت‌تر ادرار از مجاری ادراری کمک می‌کند، به دلیل میزان پتاسیم بالایی که دارد جایگزینی طبیعی برای الکترولیت‌های از دست‌رفته بدن است.

منبع: jamejamonline.ir

علائم خونریزی گوارشی چیست –

خون‌ریزی از مجرای گوارشی یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که بیماران را مضطرب و وحشت‌زده به اورژانس می‌کشاند. یکی از مهم‌ترین نکاتی که پزشکان در اورژانس بیماران مبتلا به خون‌ریزی دستگاه گوارش سوال می‌کنند، این است که این خون‌ریزی از دستگاه گوارش فوقانی است یا تحتانی.

چطور می‌فهمیم فردی دچار خون‌ریزی دستگاه گوارش شده است؟
استفراغ خونی، وجود خون قرمز در مدفوع و مدفوع سیاه و قیری رنگ از علایم خون‌ریزی دستگاه گوارش است. خون‌ریزی مجرای گوارش علل مختلفی دارد از قبیل زخم گوارشی، التهاب معده، واریس مری، آسیب مری، التهاب زخمی شونده روده بزرگ، توده‌های سرطانی و هموروئید.

مدفوع قرمز یا قرمز- قهوه‌ای نشان‌دهنده چه مشکلاتی است؟

این علامت می‌تواند نشان‌دهنده چند مشکل باشد به طور مثال پولیپ روده بزرگ، سرطان، بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو. یکی از علل شایع‌تر خون‌ریزی‌های شدید مقعدی در افراد بالای ۶۰‌سال، خون‌ریزی از معده یا دوازدهه است به خصوص اگر خون‌ریزی سریع و شدید باشد. خون‌ریزی آهسته‌ای که از معده یا دوازدهه منشا می‌گیرد و از مجرای روده عبور می‌کند موجب سیاه و قیری شدن مدفوع می‌گردد. خوردن شیرین‌بیان یا ترکیبات آهن نیز می‌تواند باعث سیاه شدن رنگ مدفوع شود.

در صورت وجود خون در مدفوع چه کار کنیم؟
اگر متوجه وجود خون در مدفوع خود یا در سنگ توالت شدید، هر چه زودتر به اورژانس مراجعه کنید. منشا خون‌ریزی ممکن است مشکل ساده‌ای مثل هموروئید (بواسیر) باشد اما شما باید از عدم وجود حالات جدی‌تری مانند سرطان روده بزرگ مطمئن شوید.

استفراغ‌های خونی چه تشخیص‌هایی را مطرح می‌کنند؟
خون استفراغ شده مطرح‌کننده خون‌ریزی از مری، معده یا قسمت فوقانی روده کوچک (دوازده) است. خون‌ریزی بخش‌هایی از روده که پایین‌تر از دوازدهه قرار دارند، معمولا به سمت بالا، یعنی به معده بازنمی‌گردد بلکه وارد مدفوع می‌شود. استفراغ خون قرمز روشن نیز نشان می‌دهد که خون‌ریزی تنها مدت کوتاهی قبل از بروز استفراغ آغاز شده است. خونی که مدت زمان طولانی‌تر در معده باقی ‌مانده باشد معمولا قرمز تیره یا قهوه‌ای رنگ است یا شبیه تفاله ته‌نشین شده قهوه است.

خون‌ریزی دستگاه گوارش چطور تشخیص داده می‌شوند؟
در خون‌ریزی قسمت فوقانی مجرای گوارش، پزشک از روشی به نام آندوسکوپی مجرای فوقانی استفاده می‌کند. در این روش یک لوله فیبر نوری کوچک از طریق مری پایین فرستاده شده و وارد معده می‌گردد تا محل خون‌ریزی را کشف کند. در خون‌ریزی‌های مجرای گوارش تحتانی پزشک ممکن است از کولونوسکوپی استفاده کند. کولونوسکوپی مشابه اندوسکوپی فوقانی است اما لوله آن از طریق مقعد وارد شده و در درون معده بزرگ به سمت بالا هدایت می‌شود. در اغلب موارد تشخیص وجود خون در مدفوع فقط از طریق انجام تست‌های آزمایشگاهی امکان‌پذیر است زیرا مقدار خون کمتر از مقداری است که قابل رویت باشد به این حالت خون مخفی گفته می‌شود.

درمان خون‌ریزی‌های دستگاه گوارش چگونه صورت می‌گیرد؟
درمان بستگی به علت و شدت خون‌ریزی دارد. در خون‌ریزیی ممکن است از روش‌های گوناگونی برای توقف خون‌ریزی استفاده شود. اگر خون‌ریزی از یک دیورتیکول منشا گرفته باشد تزریق مستقیم دارو به داخل سرخرگ تغذیه کننده آن می‌تواند خون‌ریزی را متوقف کند. در خون‌ریزی ناشی از زخم، گاستریت، پولیپ‌ها یا بواسیر (هموروئید) درمان عامل زمینه‌ای در اغلب موارد باعث توقف خون‌ریزی می‌شود. گاهی اوقات با استفاده از جریان الکتریکی یا نور لیزر که از طریق یک اندوسکوپ به محل منتقل می‌شود می‌توان خون‌ریزی معده، دوازدهه یا روده بزرگ را متوقف ساخت. در مواردی که خون‌ریزی به این درمان‌ها پاسخ نمی‌دهد عمل جراحی ضرورت می‌یابد.

مقالات پزشکی و بهداشتی – aftabir.com