پزشک تو – سایت پزشکی

انواع کوتاهی قد در کودکان –

قد، صفتی پلی ژنیک بوده، یعنی اینکه چندین ژن مختلف برروی آن تاثیر می‌گذارد. اگر پدر و مادر شما قد کوتاه باشد، همیشه نتیجه آن کوتاه ماندن قد شما نیست، با اینحال اگر نه تنها پدر و مادر بلکه بیشتر افراد در خانواده‌ و فامیل پدری و مادری قد کوتاه باشند، شانس انواع کوتاهی قد شما بالا می‌باشد. البته نباید ناامید شوید چرا که تا زمانیکه شما به سن بیست سالگی نرسیده‌اید، امکان تخمین قطعی قد شما وجود ندارد.

با راههای زیر شما می‌توانید، تا حدودی قد آینده خود را محاسبه نمایید:

قد پدر و مادر خود را محاسبه و با هم جمع کنید. اگر شما پسرید ۱۳ سانت به قد حاصل جمع، اضافه و اگر دخترید ۱۳ سانت از جمع دو قد کم کنید. عدد حاصل را تقسیم بر دو نمایید. جواب حاص قد شما با دقت ۱۰ سانت بیشتر یا کم تر است.(توجه کنید این عدد حتمی نبوده اما یکی از نزدیک ترین اعداد است)

بطور کلی انواع کوتاه قدی شامل موارد زیر است:

کوتاهی قد ژنتیکی

در کوتاهی قد ژنتیکی افراد از نظر ژنتیکی هم قد پدر و مادر خود می باشند به عبارت دیگر قد خود را از پدر و مادر خود به ارٍث برده اند. برای این گروه راههای درمانی بی شماری وجود ندارد و جراحی در بعضی موارد تاثیرگذار بوده است.

کوتاهی قد به علت بیماری

بیماریهای گوناگون نظیر سوء خوراک غذایی و بیماریهای ریوی، خونی، استخوانی و …موجب کوتاهی قد می شوند. در درمان این نوع کوتاهی قد، درمان بیماری زمینه ای تا قبل از بسته شدن صفحات رشدی توصیه شده است.

بیماری‌هایی مانند سوء تغذیه، کمبود ویتامین D و کمبود کلسیم که موجب نرمی استخوان می‌‌شود، بیماری سلیاک (ناتوانی در تحمل گلوتن موجود در گندم)، کم‌خونی‌ها، بیماری‌های التهابی دستگاه گوارش، بیماری‌های کلیوی مزمن، نارسایی قلبی، بیماری‌های مزمن ریوی یا کبدی و کم کاری تیروئید از عوامل موثر در کوتاهی قد هستند.

کوتاهی قد به علت اختلالات هورمونی

اختلال در ترشح هورمونهای تاثیرگذار در رشد سبب کوتاهی قد می شود که برای درمان کوتاهی قد ناشی از اختلالات هورمونی هورمون مربوطه تجویز می شود.

کوتاهی قد به علت بعضی داروها

مصرف برخی داروها مانند داروهای کورتونی و اختلالات رشد داخل رحمی نیز از علل دیگر کوتاهی قد کودکان هستند. به طور کلی همه ما در ۳ مرحله رشد می‌‌کنیم؛ ۲ سال اول زندگی ۳۰ تا ۳۵ سانتی‌متر افزایش قد داریم. این رشد سریع قد با افزایش سن کاهش می‌ یابد؛ از ۲ سالگی به بعد کودکان هر سال ۵ تا ۷ سانتی‌متر قد می‌‌کشند.

عمده رشد قد در آقایان تا به آخر رسیدن سن بیست و پنج سالگی و در خانمها تا به آخر رسیدن ۱۸ سالگی است ولی با این وجود امکان افزایش قد در همه افراد تا اتمام عمر وجود دارد. مهمترین فاکتور افزایش قد غده هیپوفیز است که در زیر مغز قرار دارد و با ترشح هورمون رشد موجب افزایش طول و عرض استخوانها به افزایش قد کمک می کند. تحقیقات نشان داده است که مردان کوتاه قد افزونتر در خطر ابتلا به بیماریهای قلبی قرار دارند و این مطلب ضرورت اقدام برای دستیابی به قد شایسته را زیادتر نشان می دهد. البته در نزدیکی سنین بلوغ سرعت رشد کمتر خواهد ‌شد. سرانجام در دوره بلوغ یک جهش رشد قدی وجود دارد که به طور متوسط در پسران ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متر و دختران ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متراست. حداکثر جهش رشد قدی در دختران پیش از شروع عادت ماهیانه و در پسران در مراحل انتهایی‌تر بلوغ است.

بطور کلی فعالیت بدنی منظم باعث کاهش توده چربی و افزایش توده بدون چربی(استخوان و عضله) می شود. فعالیت بدنی به هر شکل و در قالب هر ورزشی که باشد به بهبود رشد جسمانی کمک می کند ولی تا به حال به اثبات نرسیده است که ورزش بخصوصی باعث افزایش قد و درمان انواع کوتاهی قد شود. فعالیت های جسمانی منظم یا همان ورزش باعث افزایش ترشح هورمون رشد می شوند. باافزایش ترشح هورمون رشد و رعایت فاکتور های مانند: تغذیه صحیح، ورزش، خواب و استراحت و با در نظر گرفتن اصل ژنتیک، در سن رشد، می تواند موجب افزایش قد شد. در این روش با توجه به اصل ژنتیک ،چنانچه فرد به طور وراثتی قد بلند باشد این قد بلندی او تثبیت خواهد شد و چنانچه فردی به لحاظ وراثتی قد کوتاه باشد، روی افزایش قد بی ثمر نخواهد بود.

مقاله درباره کوتاهی قد در کودکان –

بسیاری از افراد حسرت قدبلندها را می‌خورند و آرزو می‌کنند قدشان کمی بلندتر شود؛ اما آیا واقعا می‌توان کاری در این زمینه و افزایش قد کودکان انجام داد و آیا کوتاهی قد، چاره‌ای دارد؟ وقتی صحبت از شیوه های مختلف افزایش قد می‌شود، صدها کار مختلف در ذهن انسان نقش می‌بندد؛ از دمپایی و کفش‌های افزایش‌دهنده قد گرفته تا جراحی و…. اما اگر شما هم در جستجوی شیوه‌ای برای افزایش قدتان هستید، خوب است بدانید خیلی از این روش‌ها فقط در حد حرف است و تبلیغ؛ در حالی که ورزش و تغذیه صحیح می‌تواند اثرات مثبتی در افزایش قد کودکان و نوجوانان داشته باشد.

افرادی که برای افزایش قد به پزشک مراجعه می‌کنند، اول باید با تعریف کوتاهی قد آشنا شوند؛ چرا که ممکن است اصلا قدشان کوتاه نباشد و آنها بی‌دلیل خودشان را به دردسر بیندازند. قد افراد با توجه به عوامل ژنتیکی و براساس قد والدینشان متفاوت است. بنابراین همه افرادی که با شکایت از کوتاهی قد به پزشک مراجعه می‌کنند، واقعا قد کوتاه نیستند و ممکن است اصلا به درمان خاصی برای افزایش قد نیاز نداشته باشند.

علت کوتاهی قد

دو علت شایع برای کوتاهی قد وجود دارد. علت اول کوتاهی قد ژنتیک است. در این حالت کودک قد کوتاه است زیرا پدر و مادر کوتاه قد بوده‌اند. در این کودکان رشد طبیعی است و سن استخوانی کودک نسبت به سن تقویمی عقب نیست. سن استخوانی در واقع نشان دهنده سن بیولوژیک واقعی کودک است. به عنوان مثال اگر کودکی ۱۰ ساله، سن استخوانی هفت تا هشت ساله داشته باشد نشان دهنده یک اختلال یا بیماری در کودک است. کم کاری تیروئید، کمبود هورمون رشد، سوء تغذیه و بیماری های دستگاه گوارش می‌تواند عامل عقب افتادن سن استخوانی نسبت به سن تقویمی کودک باشد. دومین علت شایع کوتاهی قد، تاخیر سرشتی در رشد است.

در این کودکان از سن دو سالگی کوتاهی قد دیده می‌شود و این در حالی است که پدر و مادر کوتاه قد نیستند. سرعت افزایش قد کودکان در سال تقریبا طبیعی است ولی سن استخوانی عقب است. در واقع قد کودک برای همان سن استخوانی مناسب است،‌ ولی نسبت به سن تقویمی، کوتاه است. بلوغ در این کودکان با تاخیر همراه است. علاوه بر این دو علت شایع،‌ علل دیگر مانند بیماری عمومی،‌ مانند سوءتغذیه، کمبود ویتامین‌های D و کلسیم که موجب نرمی استخوان می‌شوند، بیماری سلیاک که به حساسیت به پروتئین گندم منجر می‌شود،‌ بیماری‌های مزمن مانند کم‌خونی،‌ بیماری‌های التهابی و… نیز می‌توانند موجب کوتاهی قد شوند.

والدین از زمان تولد می‌توانند متوجه کوتاهی غیرطبیعی قد فرزندشان بشوند. والدین باید از دوران نوزادی به این نکته توجه داشته باشند؛ در صورتی که افزایش قد کودکان از نوزادی براساس منحنی‌های استاندارد بررسی شده و مشخص شود از حد طبیعی کوتاه تر است و در شرایطی که پزشک اطفال متوجه عدم رشد مناسب قدی کودک شود، باید برای پیگیری‌ و بررسی‌های بیشتر به پزشک متخصص مراجعه کنند. تا زمانی که علائم بلوغ ظاهر می‌شود، می‌توان برای درمان مشکلات کوتاهی قد اقدام کرد؛ بنابراین والدین باید توجه داشته باشند پسرها تا ۱۶ـ۱۵ سالگی و دخترها تا ۱۴ـ۱۳ سالگی می‌توانند برای افزایش قد خود مراجعه کنند.

تشخیص کوتاهی قد و علت آن باید از سوی پزشک متخصص غدد و براساس شرح حال بالینی، نژاد، ژنتیک، تاریخچه خانوادگی، قد پدر و مادر، مقایسه سن استخوانی، وضع تغذیه و برخی مطالعات آزمایشگاهی باشد.

قد یک فرد بر مبنای قد پدر و مادر و اقوامش سنجیده می شود، چنانچه از لحاظ ژنتیکی قد پدر و مادر کوتاه باشد، کوتاهی قد کودک نیز طبیعی است اما اگر قد کودک از معدل قد پدر و مادرش کوتاه تر باشد، از جمله افرادی است که می تواند کاندید افزایش قد قبل از سن بلوغ قرار گیرد تا کمبود قد آنان جبران شود؛ به طور کلی روش درمانی دختران و پسران با یکدیگر متفاوت نیست، اما هرچه بلوغ دختر عقبتر بیفتد و استخوان دیرتر بسته شود، بهتر است بنابراین در این سن برای درمان کوتاهی قد این افراد از آمپولی به نام GnRHa استفاده می شود تا استخوان این افراد بسته نشود و مداوا تداوم یابد، البته اگر دختران در سن بلوغ دچار عادت ماهانه نیز شده باشند، می توان مانع بسته شدن استخوان آنان شد.

در برخی از موارد کمبود مواد معدنی و غذایی همچون پروتئینها، ویتامین ها و آهن در بدن کودک موجب وقفه رشد کودکان می شود. بسیاری از افراد نیز به دلیل کمبود هورمون های ذکرشده یا عفونت های مزمن کلیوی یا بیمار یهای روماتیسمی مجبور به استفاده از کورتون هستند که جلوی رشد قدی این بیماران را می گیرد. باید توجه داشت این داروها در افراد مبتلا به روماتیسم یا بیماری های کلیوی باعث می شوند سلول های هورمون رشد یا حتی تیروئید در سطح سلولی DNA عمل کند و در نتیجه این افراد رشد خوبی نداشته باشند بنابراین با در نظر گرفتن این عوامل می توان وقفه رشد کودکان مبتلا را جبران کرد.
هر اقدام درمانی برای افزایش قد باید قبل از بسته شدن صفحات رشد یا همان صفحات غضروفی استخوان‌ها انجام شود. در دختران در حدود هجده سالگی و در پسران در حدود بیست سالگی این صفحات رشد بسته می‌شود.

درمان کوتاهی قد با هورمون رشد نیز پس از تشخیص قطعی کمبود این هورمون و قبل از سنین بسته شدن صفحه رشد استخوان می‌تواند روش درمانی موثری باشد. البته عوارض احتمالی آن مثل افزایش فشار مغزی را باید مد نظر داشت.

بطور کلی بهترین شیوه درمانی برای افزایش قد، پیشگیری از کوتاهی قد است. کودکی سن بسیار حساسی است و اغلب رشد فرد در این سنین بیشترین سرعت را دارد. بنابراین در صورتی که کودک از فعالیت و تغذیه مناسب برخوردار باشد به حداکثر توان رشدی خود دست می یابد. نکته دیگر تشخیص زودرس و صحیح کوتاه قدی در کودک است. چراکه بیشترین شانس برای افزایش طول قد افراد تا قبل از بسته شدن صفحات رشد وجود دارد و پس از آن سخت تر می توان کاری کرد.

پس از تشخیص کوتاهی قد، با استفاده منظم و درست داروهایی که توسط پزشک متخصص افزایش قد تجویز شده است می توان کمبود رشد را جبران کرد. این داروها می توانند هورمون رشد یا مواد مغذی مکمل مثل کلسیم، آهن و روی باشد یا حتی هورمون هایی باشد که بلوغ فرد و در نتیجه بسته شدن صفحات رشد را به تاخیر می اندازد.
در مورد روش های درمانی برای کوتاهی قد بزرگسالان راه های زیادی ارائه شده که مستدلترین آنها عمل جراحی افزایش قد روی استخوان های بلند فرد است. البته این عمل جراحی بسیار پرهزینه و پیچیده است. به علاوه طول دوره ریکاوری و تحمل این دوره برای بیشتر افراد بسیار سخت است تا آنجا که برخی مراکز ابتدا ظرفیت فرد را برای تحمل دوره ریکاوری می سنجند و سپس اقدام به عمل جراحی می کنند.

برخی از افراد با توجه به تبلیغات ماهواره ای ، روش های افزایش قد مختلفی را برای  خود امتحان می کنند که بی تاثیر است. یکی از روش هایی که برای افزایش قد امتحان می شود تزریق هورمون های رشد است که عوارض بسیاری داشته و موجب رشد عرضی استخوان ها شده و درنتیجه دست و پاهای فرد بزرگ شده و چانه و پیشانی وی جلو آمده و فرم دندان ها نیز تغییر می کند چرا که صفحات رشد استخوانی بسته شده است و با تزریق هورمون نیز اجازه افزایش قد را به فرد نمی دهد.

موارد تجویز هورمون رشد
کمبود ترشح هورمون
سندرم ترنر(یعنی دخترانی که یک کروموزوم Xکم دارند وکاریوتایپ آنهاX0است)
نارسایی کلیه در مرحله آخر قبل از پیوند و شروع مجدد یکسال پس از پیوند
سندرم پرادرویلی(دراین سندرم اختلال رشد درسال اول زندگی وپس از ان چاقی مفرط توام باکوتاهی قدو چند انگشتی شایع است)
کاهش رشد داخل رحمی:(IUGR )در صورتیکه قد کمتر از۵/۲ انحراف معیار زیر قد طبیعی باشد و جبرا ن عقب افتادگی رش د طی ۴ سال اول عمر و یا بیشتر صورت نگرفته باشد.
کوتاهی قد بدون علت(ایدیوپاتیک)
قد کمتر از۲۵/۲ انحراف معیار از قد طبیعی برای سن و جنس و پیش بینی قد نهایی کمتر از صدک پنجم با صفحه رشد باز(صدک پنجم در منحنی های رشد CDCقابل مشاهده ومقایسه هست)

راه های افزایش قد
افزایش قد با ورزش
همانطور که ورزش مداوم برای تناسب اندام ضروری است، برای افزایش قد نیز لازم است. یوگا ورزشی است که در این زمینه جدا تاثیرگذار است و منجر به افزایش قد تا ۸ سانتی متر می گردد. ورزش یوگا باعث افزایش ترشح و نیز فعالیت هورمون های رشد می شوند. شنا، بدمینتون، دوچرخه سواری، پرش، کشش و ژیمناستیک از سایر ورزش هایی هستند که می توانند منجر به افزایش قد بدن شوند.

خواب کافی و رشد قدی
خواب کافی، حداقل ۸ ساعت در شبانه روز تاثیر مهمی در افزایش قد دارد. تاثیرات خواب کافی از تاثیر آن بر هورمون های بدن ناشی می شود.
در واقع در هنگام خواب، هورمون رشد که مسئول اصلی افزایش قد است، بیشتر ترشح می شود و از این رو افزایش قد تسهیل می شود. از طرفی خوابیدن، وضعیت بدنی شما را اصلاح می کند. زمانی که شما به پشت می خوابید، فشار از روی ستون فقرات برداشته شده و استخوان ها در موقعیت صحیح قرار می گیرند و این منجر به رشد بهتر و بیشتر می گردد. تغییر عادات خوابیدن ممکن است در ابتدا سخت باشد، اما فراموش نکنید که بعد از گذشت دو هفته، بدن به شرایط خواب جدید عادت می کند.

جراحی افزایش قد
یکی دیگر از راه های افزایش قد، جراحی برای افزایش طول اعضای بدن است. اما در این خصوص نیز لازم است در ابتدا اطلاعات کافی در خصوص نحوه عمل جراحی و پزشک متخصص را کسب کنید. در این زمینه نتیجه ی بسیاری از عمل ها مطلوب نخواهد بود و ممکن است به درد همیشگی و آزاردهنده در اعضای بدن منجر شود. پس بهتر است از جراحی هایی که با قیمت پایین سعی در جلب کردن توجه شما دارند پرهیز کنید. نتایج نامطلوب جراحی به آسیب های مداوم منجرخواهد شد.

دختران جوان بدانند درست است که به طور معمول روند افزایش قد تا سن ۱۷ سالگی متوقف می شود، اما نترسید. شما می توانید به آرامی و به طور پیوسته قدتان را بلند کنید. برای شروع بهتر است با یک ورزش کششی شروع کنید. برنامه ورزشی روزانه را در برنامه خود قرار دهید. به یک پزشک متخصص مراجعه کنید.

پزشک متخصص در صورت لزوم، برای شما داروهایی را تجویز می کند که می تواند در افزایش قد شما تاثیرگذار باشند. در خصوص تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی برای افزایش قد با پزشکتان مشورت کنید. سعی کنید تا حد امکان برای روش های افزایش قد، به فکر جراحی نباشید.

ترجمه و تلخیص دکتر دهقان منشادی فوق تخصص غدد متابولیسم ورشد کودکان – برگرفته از کتاب مرجع طب غدد ویلیامز ۲۰۱۲

روش های کنترل رشد
کنترل رشد به روش های زیر انجام می شود:

استفاده از منحنی های رشد در کودکی که بطور مرتب کنترل می شود.
این روش مطمئن تر است چون منحنی های رشد دقیق تر و مطمئن تر است.

استفاده از فرمول های در دسترس برای رشد وزنی و قدی.
اطلاع از سیر افزایش رشد قدی و وزنی در سنین مختلف و محاسبه آنها.
ارزیابی رشد مطلوب کودکان

برای ارزیابی رشد مطلوب در کودک و نوجوان لازم است که:

درسال اول زندگی هر ماهه قد و وزن و دور سراندازه گیری شود.
درسال دوم هرسه ماه یک بار
پس ازسال دوم هر شش ماه یک بار تا آخر
یکی از اشتباهات رایج والدین غفلت از اندازه گیری دقیق قد و وزن کودک بعد از دو سالگی است و اغلب در سنین بلوغ یا بعد ان به فکر کوتاه قدی می افتند که دیر هست.

منبع: کتاب راهنمای دیابت نوع ۱ در کودکان و نوجوانان از خانم زهرا سعید رضایی کارشناس تغذیه و خانم دکتر قائمی

اطلاعاتی درباره بلو دیررس –

 بلوغ جنسی دیررس چیست؟

دوران بلوغ، زمانی است که بدن شما از شکل کودکی به شکل بزرگسالی رشد می کند. معمولاً رسیدن به دوران بلوغ از طریق تغییرات بدن، قابل درک است.در مورد دختران، نمود آن به صورت بزرگ شدن سینه ها، مو در آوردن، افزایش ناگهانی رشد و شروع عادت ماهانه است. شکل کلّی بدن نیز احتمالاً دچار تغییر می شود.
باسن عریض تر می شود و انحنای بدن مشخص تر از قبل می گردد. در مورد پسران نیز شروع دوران بلوغ با مو در آوردن، افزایش ناگهانی رشد و بزرگتر شدن بیضه ها و آلت تناسلی مشخص می شود. شکل کلّی بدن آن ها نیز شروع به تغییر می کند. شانه ها عریض تر و بدن عضلانی تر می گردد.

این تغییرات به دلیل هورمون های جنسی (تستوسترون در پسران و استروژن در دختران) است که توسط بدن، بسیار بیشتر از قبل، تولید می شود.
سن شروع و خاتمه دوران بلوغ در افراد مختلف بسیار متفاوت است. این دوران در دختران معمولاً بین ۷ تا ۱۳ سالگی و در پسران بین ۹ تا ۱۵ سالگی اتفاق می افتد، هر چند ممکن است در بعضی افراد، زودتر یا دیرتر از این صورت گیرد.

امّا گاهی اوقات، فردی از این محدوده سنی عبور می کند بدون آن که هیچ نشانه ای از تغییرات بدنی بروز دهد. به این پدیده، بلوغ دیررس گفته می شود.

۲) دلایل بلوغ جنسی دیررس

دلایل چندی برای بلوغ جنسی دیررس وجود دارد. غالباً این پدیده به زمینه خانوادگی بر می گردد. یعنی کسی که بلوغ جنسی دیررس دارد احتمالاً پدر و مادر، عموها، عمه ها، دایی ها، خاله ها، برادران یا خواهرانش هم بلوغ دیررس داشته اند. به این پدیده درنگ سرشتی گفته می شود و معمولاً به درمان خاصی نیاز ندارد. این گونه نوجوانان نهایتاً به طور طبیعی رشد خواهند یافت، فقط کمی دیرتر از همسالان خود.
مشکلات پزشکی نیز می تواند باعث بلوغ دیررس گردد. افرادی که به بیماری های مزمنی چون دیابت، اختلال غدد برون ریز (فیبروزکیستیک)، بیماری کلیه و یا حتی آسم مبتلا باشند ممکن است دوران بلوغ را از سنین بالاتری شروع کنند زیرا بیماری آن ها، رشد بدنشان را مشکل تر می سازد. درمان مناسب و کنترل بهتر این بیماری ها می تواند به جلوگیری از بلوغ دیررس کمک کند.
افرادی که دچار سوء تغذیه باشند نیز ممکن است دیرتر از کسانی که رژیم غذایی سالم و متعادلی دارند رشد یابند. برای مثال، نوجوانانی که دچار اختلال تغذیه بی اشتهایی عصبی هستند غالباً آنقدر وزن از دست می دهند که بدنشان نمی تواند به نحو مناسب رشد کند.

دخترانی که به صورت حرفه ای ورزش می کنند نیز ممکن است دچار تأخیر در رشد شوند زیرا تمرینات شدید آن ها را لاغر و نحیف می کند. بدن دختران قبل از ورود به دوران بلوغ و شروع عادت ماهانه، نیازمند مقدار بخصوصی چربی است.

 دیررس به دلیل مشکلاتی در غدّه هیپوفیز یا غدّه تیروئید نیز می تواند باشد. این غدّه ها هورمون های مهم برای رشد بدن را تولید می کنند.
برخی افرادی که در زمان طبیعی، وارد دوران بلوغ نمی شوند، دچار مشکلات کروموزومی هستند. مشکلات کروموزمی می تواند با فرایند رشد طبیعی تداخل کند. سندروم (نشانگان) ترنر، نمونه ای از اختلال کروموزومی است. این بیماری هنگامی بروز می کند که یکی از دو کروموزم X زنان، غیرطبیعی باشد یا وجود نداشته باشد. این امر به مشکلاتی در چگونگی رشد دختر و رشد تخمدان های او و تولید هورمون های جنسی می انجامد.

زنانی که دارای سندروم ترنر باشند و درمان مناسب نشده باشند، از نظر بدنی کوچک تر از حدّ طبیعی و نازا هستند و ممکن است مشکلات پزشکی دیگری نیز داشته باشند.
مردانی که دچار سندروم (نشانگان) کلاین فلتر هستند با یک کروموزم X اضافی به دنیا آمده اند (XXY به جای XY ). این بیماری نیز می تواند باعث کند کردن رشد جنسی گردد.

۳) روش های درمان 
خبر خوب این است که پزشکان معمولاً می توانند به نوجوانانی که دچار بلوغ دیررس هستند کمک کنند که رشد طبیعی تری داشته باشند. بنابراین اگر نگران عدم رشد مناسب خود هستید از پدر و مادرتان بخواهید که از پزشک برایتان وقت بگیرند.
پزشک، علاوه بر انجام آزمایش های جسمی، سابقه پزشکی شما را با پرسش هایی در مورد هرگونه عوارضی که داشته اید، وضعیت سلامتی شما در گذشته، وضعیت سلامت خانوادگی، داروهایی که مصرف می کنید، حساسیت هایی که دارید و موضوعاتی از قبیل الگوهای رشد افراد خانواده، به دست می آورد. پزشک همچنین ممکن است برای بررسی تیروئید، هیپوفیز، کروموزوم ها و مشکلات دیگر، دستور آزمایش خون دهد. به دست آوردن «سن استخوان» با اشعه ایکس نیز به پزشک کمک می کند که به طبیعی بودن یا نبودن رشد استخوان شما پی ببرد.
در بسیاری از موارد، پزشک قادر خواهد بود که به شما اطمینان دهد که مشکل جسمی خاصی وجود ندارد و فقط دوره رشد شما کمی دیرتر از حدّ میانگین است.
اگر پزشک مشکلی را بیابد، احتمالاً شما را به یک متخصص غدّد درون ریز یا متخصص دیگری، برای آزمایش های بیشتر، معرفی خواهد کرد.
برخی از نوجوانانی که دچار بلوغ دیررس هستند، حتی پس از آن که پزشک به آنان اطمینان داد که مشکل خاصی ندارند و وضعیتشان طبیعی است، دوران سختی را در انتظار فرا رسیدن بلوغ می گذرانند. در بعضی موارد، پزشکان ممکن است برای دوره کوتاهی (معمولاً چند ماه)، هورمون های درمانی را تجویز کنند تا تغییرات دوران بلوغ آغاز گردد. معمولاً هنگامی که چند ماه بعد درمان متوقف شد، هورمون های خود نوجوان، ادامه فرایند بلوغ را تکمیل خواهد کرد.

۴) کنار آمدن با بلوغ دیررس
بسیار سخت است که فردی شاهد رشد دوستان و همسالانش باشد، در حالی که چنین چیزی در مورد خودش اتفاق نیافتاده باشد. ممکن است فکر کند که هرگز به آن ها نخواهد رسید. همکلاسی های مدرسه ممکن است با او شوخی کنند یا مسخره اش کنند.
حتی هنگامی که پزشک یا پدر و مادر فرد به او اطمینان دهند که همه چیز عادی است، و حتی هنگامی که خود فرد هم چنین اعتقاد داشته باشد، باز هم در انتظار چیزی بودن که می تواند بر احساس فرد نسبت به خودش اثرگذار باشد، دشوار است.

اگر احساس افسردگی می کنید یا درمدرسه و بین دوستان مشکلی در رابطه با تأخیر در رشدتان دارید، با پدر و مادر خود، یا فرد دیگری که به او اعتماد دارید صحبت کنید و از آنان بخواهید که مشاور یا درمانگری را که بتوانید مشکلتان را با او در میان بگذارید، پیدا کنند. این فرد می تواند به شما در کنترل احساساتتان کمک کند و راه هایی را برای کنار آمدن با این مشکل به شما یاد دهد.
پذیرش و کنار آمدن با بلوغ جنسی دیررس برای هر کسی می تواند دشوار باشد، امّا مشکلی است که معمولاً قابل حل است. و به یاد داشته باشید که در اغلب موارد نهایتاً به همسالان خود خواهید رسید

بلوغ زودرس چیست؟

ظاهر شدن علائم بلوغ‌ ‌ازنظر فیزیكی و هورمونی در دختران قبل از 8 سالگی و در پسران قبل از 9 سالگی،‌ ‌بلوغ زودرس نامیده می‌شود. ابتدا این كودكان بلندتر از همسن‌های خود هستند ‌ولی به‌دلیل بلوغ زودرس استخوان‌ها‌،‌ ‌در نهایت قد كوتاه‌تری در‌ ‌بلوغ خواهند داشت.

چرا‌ ‌بلوغ زودرس مهم است؟‌

‌بلوغ زودرس از دو جنبه اهمیت زیادی دارد؛ جنبه اول، علت ایجادكننده است كه پزشك متخصص با انجام آزمایش‌های لازم و پیگیری‌های منظم و دقیق كودك، طی مدت طولانی به‌دنبال علت ایجاد آن می گردد و جنبه دوم، اثر بلوغ زودرس بر رشد قدی و روانی كودك است‌. ‌همچنین كودكان مقابل استرس‌های زمان‌ ‌جوانی قرار می‌گیرند و نمی‌دانند چه كار باید بكنند . آنها از نظر جسمی‌ ‌تظاهرات بلوغ را دارند ولی تجربه كافی ندارند. و نیز دختران با ظاهر شدن علائم بلوغ جنسی،‌ ‌ممكن است دچار وحشت و مشكلات روحی شوند.

عوامل ایجاد بلوغ زودرس كدامند؟‌

‌بلوغ زودرس در دختران، ? برابر شایع‌تر از پسرهاست. در بعضی دخترها،‌ علت خاصی برای بلوغ زودرس دیده نمی‌شود و بیشتر جنبه خانوادگی دارد و در‌ ‌سایر افراد خانواده (مادر یا خواهران وی) نیز چنین حالتی دیده می‌شود، ولی در مواردی بیماری‌های مهم دستگاه عصبی مركزی می‌تواند این حالت را ایجاد كند. گاهی تولید‌ ‌هورمون‌های جنسی زنانه که به دلائلی ایجاد می شود ،باعث بلوغ زودرس می‌شوند.

آیا‌ ‌درمان بلوغ زودرس لازم است؟‌

‌هنگامی‌كه بلوغ در سنین پایین رخ دهد، رشد قدی كودكان بیشتر می‌شود و این كودكان به‌ ‌نسبت كودكان هم سن خود قدبلندتری خواهند داشت ولی پس از دو سه سال كه بلوغ كامل شد، رشد قدی متوقف شده و در نهایت بزرگسالان كوتاه قدی خواهند شد. از نظر شكل فیزیكی‌ ‌نیز ممكن است مشكلاتی دیده شود. به‌علاوه از نظر روانی، این كودكان دچار مشكلات زیادی خواهند شد.
رشد اندام ها و بروز علائم بلوغ در نوجوانان كم‌سن و مقایسه خود با سایر همسالان، باعث بروز اضطراب شدید در این كودكان و‌ ‌والدین آنها می شود.

‌آثار فردی: در بعد حیات فردی بلوغ زودرس عوارضی نظیر ضعف بدن ، افت حیات عقلانی ، بروز و ظهور اضطراب ، هیجانات پر دامنه و غیر قابل کنترل ، بروز حالت یاس و تزلزل روحی ، اختلالات عصبی ، کندی در رشد فکر ، و… را در پی دارد.

آثار اجتماعی: در عرصه ی حیات اجتماعی بلوغ پیشرس موجد عوارضی از قبیل خشونت و لجاجت ، عصیان در برابر دیگران ، تن دادن به انزوا و گوشه گیری ، پدید آمدن روابط و ارتباطات نامناسب و غلط ، افت کار و تحصیل ، هدف قرار دادن مساله ی جنسی در عرصه ی زندگی و غیره می باشد.

مشکلات اخلاقی: بلوغ زودرس از لحاظ اخلاقی یک آفت خوانده می شود به این علت که نوجوان از نظر عقلانی در شرایط سنی کودکان هم سن خود اما از نظر جسمی و تمایلات نفسانی، تمایلات و خواسته های غریزی بزرگتر ها را دارد. به عبارت دیگر فرد 10 ساله تمنای 16 ساله ها را دارد. و از اینکه بتواند در برابر آن خواسته ها موضع معقولی بگیرد ناتوان خواهد بود.
بلوغ زودرس

علل و عوامل پیشرسی بلوغ در کودکان

1. عوامل ارثی یا ژنتیک و انتقال این ویژگی زود رسی بلوغ از والدین و اجداد به فرزندان

2. عامل تغذیه ، بویژه غذاهای هورمون دار و مصرف زیاد مواد پروتئینی مانند گوشت و تخم مرغ و غیره

3. عوامل اجتماعی و فرهنگی مانند دیدن صحنه های جنسی و شنیدن داستان ها و شرح حال های مربوط به آن نوع مسائل ، تصویر ها و تبلیغات انواع رسانه ها مانند تلویزیون و ماهواره ، اینترنت و سی دی و غیره.

4. بازی ها و نوازش های غلط و بی غرض توسط والدین در دوران خردسالی

5. اضطرابات و نا امنی های مکرر برای کودک و دلشوره هایی که برای او در عرصه ی زندگی حاصل می شود و او را در خود غرق می کند.

6. از دیگر عوامل ایجاد بلوغ زودرس می توان به وجود عوامل محیطی مثل نوع لباس ، معاشرت ناصحیح ، ستایش جنس مخالف نزد کودک ، تعقیب کنجکاوی و تجسس توسط کودک ، نیاز شدید به محبت ، نقص اخلاق و شوخی های بی بندوبار و … میتوان نام برد.

عوامل اجتماعی و فرهنگی مانند دیدن صحنه های جنسی و شنیدن داستان ها و شرح حال های مربوط به آن نوع مسائل ، تصویر ها و تبلیغات انواع رسانه ها مانند تلویزیون و ماهواره ، اینترنت و سی دی و غیره می تواند از علل مهم ایجاد بلوغ زود رس دانست.

راهکار های بلوغ زودرس کودکان

1. والدین باید با ایجاد رابطه ی صادقانه و دوستانه با دختر یا پسر مبتلای خود ، برای او پیدایش این تغییرات را توضیح دهند و او را از مراقبت ها ی ضروری آگاه کنند.

2. ارتباط والدین با معلمان فرزندشان جهت بر قراری ارتباط دوستانه ی آنان با کودکان هم سن خود و جلو گیری از ایجاد مشکلات روانی در این زمینه.

3. رعایت عوامل و شرایط فردی و خانوادگی و اجتماعی قابل کنترل (عوامل و شرایط ذکر شده در مورد علل بلوغ زودرس) جهت تعدیل و کاستن از عوارض و پی آمد های بلوغ پیشرس در زندگی حال و آینده ی این کودکان.

4. مراجعه به پزشک متخصص جهت بررسی و درمان پیشرسی بلوغ کودکان برای پیشگیری از مشکلات استخوانبندی ، رشد قدی و فیزیکی و انجام معاینات و آزمایش های مداوم.

بنابراین درمان باید بسیار زود شروع شود (قبل از سن استخوانی 12سال برای دختران و 13 سال برای پسران.) در صورت موفقیت، پزشك درمان را تا‌ ‌رسیدن كودك به سن طبیعی بلوغ ادامه می‌دهد و سپس قطع می‌كند تا بلوغ به‌طور طبیعی‌ ‌در سن طبیعی پیش‌ رود. آگاهی والدین به نشانه‌های بلوغ زودرس با مراجعه زود و به موقع موفقیت درمان را به‌دنبال دارد. نكته مهم این است كه هوش این كودكان‌ ‌طبیعی و حتی در مواردی بالاتر از كودكان هم‌سن است.

سایت پزشکان- کتاب «خانواده و فرزندان »-با تغییر و تلخیص

بلوغ شامل موارد زیر می باشد:

۱- بلوغ جسمی۲- بلوغ جنسی۳- بلوغ عقلی (فکری)۴- بلوغ اجتماعی

تقسیم بندی مراحل  بلوغ

    مرحله اولیه بلوغ
مرحله میانی بلوغ
مرحله آخر بلوغ
—سن شروع بلوغ متغیر است و بیشتر با سن استخوانی ارتباط دارد تاسن تقویمی.
—در دخترهاجوانه پستانی اولین علامت بلوغ هست (۱۱-۱۰سالگی)وپس از ۱۲-۶ماه موهای تناسلی ظاهر میشوندودر نهایت بعد از ۲تا۲/۵سال پریودها(قاعدگی)اغاز می شود.
—اوج رشد قدی دردخترها در مر حله ۳-۲ بلوغ هست واغلب بین ۱۲_  ۱۱ سالگی. ولی هر چه بلوغ زودتر اغاز شود سن اوج قد کشیدن کمتر بوده و میتواند قد نهایی را متاثر کند.
—درپسر ها اولین علامت بلوغ رشد بیضه است که متوسط در سن ۱۲_۱۱  سالگی رخ میدهد و اوج رشد قدی در سن ۱۴_۱۳ سالگی رخ میدهد
—با به پایان رسیدن بلوغ یعنی شروع قاعدگی در دخترها و مردانه شدن صدا و رویش موی صورت درپسرها که در حدود سن استخوانی ۱۴ سال در دختران و ۱۶سال در پسران هست شانس قد کشیدن بسیار ضعیف میشود و خیلی به سن تقویمی (شناسنامه ای) ارتباط ندارد
—بنابراین والدین قبل از نهادینه شدن بلوغ باید به فکر اصلاح قد فرزندان باشند.

—بلوغ زودرس

ظاهر شدن علائم بلوغ‌ ‌ازنظر فیزیکی و هورمونی در دختران قبل از ۸ سالگی و در پسران قبل از ۹ سالگی،‌ ‌بلوغ زودرس نامیده می‌شود. ابتدا این کودکان بلندتر از همسن‌های خود هستند ‌ولی به‌دلیل بلوغ زودرس استخوان‌ها‌،‌ ‌در نهایت قد کوتاه‌تری در‌ ‌بلوغ خواهند داشت. بلوغ زودرس از دو جنبه اهمیت زیادی دارد؛ جنبه اول، علت ایجادکننده است که پزشک متخصص با انجام آزمایش‌های لازم و پیگیری‌های منظم و دقیق کودک، طی مدت طولانی به‌دنبال علت ایجاد آن می گردد و جنبه دوم، اثر بلوغ زودرس بر رشد قدی و روانی کودک است‌. ‌همچنین کودکان مقابل استرس‌های زمان‌ ‌جوانی قرار می‌گیرند و نمی‌دانند چه کار باید بکنند . آنها از نظر جسمی‌ ‌تظاهرات بلوغ را دارند ولی تجربه کافی ندارند. و نیز دختران با ظاهر شدن علائم بلوغ جنسی،‌ ‌ممکن است دچار وحشت و مشکلات روحی شوند.

علل بلوغ زودرس

‌بلوغ زودرس در دختران، شایع‌تر از پسرهاست. در بعضی دخترها،‌ علت خاصی برای بلوغ زودرس دیده نمی‌شود و بیشتر جنبه خانوادگی دارد و در‌ ‌سایر افراد خانواده (مادر یا خواهران وی) نیز چنین حالتی دیده می‌شود، ولی در مواردی بیماری‌های مهم دستگاه عصبی مرکزی می‌تواند این حالت را ایجاد کند. گاهی تولید‌ ‌هورمون‌های جنسی زنانه که به دلائلی ایجاد می شود ،باعث بلوغ زودرس می‌شوند.

بلوغ دیررس

بلوغ طی چند سال صورت می گیرد، که سن شروع آن در افراد مختلف متفاوت است. در دختران معمولاً بین سنین ۷ تا ۱۳ سالگی و در پسران بین سنین ۹ تا ۱۵ سالگی اتفاق می افتد. البته ممکن است در برخی زودتر یا دیرتر از این سنین اتفاق بیفتد. این تفاوت در شروع سن بلوغ امری کاملاً طبیعی است.
گاهی اوقات، برخی افراد دوره بلوغ  را بدون ایجاد هرگونه تغییر در بدن خود، سپری میکنند. این مسئله بلوغ دیررس نامیده می شود.

علت بلوغ دیررس

بلوغ دیررس دلایل متفاوتی ممکن است داشته باشد. معمولاً این مسئله در خانواده ارثی است.  ممکن است والدین، عمو، خاله، خواهرها یا برادرهای فرد نیز به این مسئله دچار باشند. این مسئله تاخیر سرشتی (دیر شکوفا) نامیده می شود و معمولاً نیاز به هیچ درمانی نیز ندارد. این نوجوانان با گذشت زمان به طور طبیعی رشد میکنند، اما این مسئله در آنها دیرتر از همسالانشان اتفاق می افتد.

مشکلات پزشکی نیز ممکن است گاهی باعث تاخیر بلوغ شود. برخی افراد مبتلا به بیماری های مزمن مانند دیابت، فیبروز مثانه، مشکلات کلیه، و حتی آسم ممکن است در سنین بالاتری به بلوغ برسند، چون این بیماری ها رشد بدن را دشوارتر می سازند. درمان و کنترل صحیح این بیماری ها می تواند به جلوگیری از بلوغ دیررس کمک کند.
افرادی که دچار سوء تغذیه هستند نیز دیرتر از همسالان خود به بلوغ می رسند. برای مثال، نوجوانانی که دچار کم اشتهایی و بی اشتهایی عصبی هستند، معمولاً میزان زیادی وزن کم می کنند و بدنشان قادر نخواهد بود به میزان کافی رشد کند. دخترانی که بیش از اندازه به فعالیت های ورزشی سرگرم هستند معمولاً دیرتر به بلوغ میرسند چون ورزش باعث از بین رفتن چربی بدن آنها می شود و میزان معین از چربی برای رسیدن به بلوغ دختران لازم است.

بلوغ دیررس ممکن است به خاطر مشکلات غدد هیپوفیز نیز باشد. چون این غدد هورمون های مهمی برای رشد بدن تولید می کنند.
برخی افرادی که در سنین طبیعی به بلوغ نمی رسند، مشکلا مربوط به کروموزوم دارند که از DNA ساخته شده است که شامل برنامه های سازندگی بدن است. مشکل کروموزوم ها ممکن است در رشد طبیعی بدن اختلال ایجاد کند.

سندرم ترنر نمونه ای از اختلال کروموزوم است. این مسئله زمانی اتفاق می افتد که دو کروموزوم X در زنها غیرطبیعی بوده یا وجود نداشته باشد. این مسئله در رشد دختران و همچنین در رشد تخمدانها و تولید هورمون های جنسی تاثیر می گذارد. زنانی که این مشکل خود را مورد درمان قرار نداده باشند، قدی کوتاه تر از حد معمول دارند، نازا هستند و ممکن است به سایر مشکلات و اختلالات پزشکی نیز مبتلا باشند.
مردان مبتلا به سندرم کلاین فلتر، یک کروموزوم X اضافه دارند (به جای XY، XXY) و این مسئله می تواند بر نحوه ی رشد آنها تاثیر منفی بگذارد.

کوتاهی قد و کاهش رشد قدی می تواند ناشی از کمبود ترشح هورمون رشد در اثر عوامل ارثی یا محیطی باشد که با تشخیص به موقع پزشک قابل درمان است. ترشح این هورمون که از غده هیپوفیز صورت می‌گیرد، هنگام شروع بلوغ به سرعت افزایش می‌یابد که نتیجه آن رشد قابل توجه در این سنین است اما با ترشح هورمون‌های جنسی صفحات استخوانی بسته شده و کم‌کم رشد قدی متوقف می‌شود. اگر این افزایش هورمون صورت نگیرد کودک کوتاه قد باقی می‌ماند که البته همان‌طور که گفته شد این کوتاه قدی با تشخیص به موقع پزشک و هورمون‌تراپی قابل درمان است.

کمبود هورمون رشد، تنها بر اساس آزمایش‌های هورمونی مشخص نمی شود و حتما سرعت رشد در دوران کودکی نیز باید بررسی شود، یعنی اگر در دوران کودکی، سرعت رشد قدی خوب بود، بر اساس یک آزمایش هورمونی نمی ‌توان کمبود هورمون رشد را تشخیص داد و درمان را شروع کرد. علت باید معلوم شود و قد کودک به طور دقیق بر اساس منحنی‌های استاندارد رشد سنجیده شود.

یکی از دلایل رشد ناکافی بچه‌ها می‌تواند کمبود هورمونی باشد. هورمون‌های مختلفی در روند رشد و تکامل بچه‌ها تاثیر گذارند. از این میان می‌توان هورمون‌های تیروئید، غدد فوق کلیوی و هورمون‌های مختلف غده هیپوفیز نظیر هورمون رشد را نام برد. در مورد هورمون رشد آزمایش‌های خاصی وجود دارد. اگر کودکی کوتاه قد است،می‌توان ابتدا این آزمایش‌ها را انجام داد تا مطمئن شد که کودک از نظر هورمون رشد مشکل دارد یا نه. اگر دچار کمبود این هورمون باشد مسلما جایگزین کردن و تجویز هورمون رشد کار عاقلانه‌ای است. اما در غیر این صورت به نظر نمی‌رسد که تجویز این هورمون‌ کمک خاصی به کودک کند.

هورمون رشد از غده هیپوفیز که به اندازه یک آلبالوست و در کف مغز قرار دارد، ترشح می‌شود. ترشح این هورمون از غده هیپوفیز تحت تاثیر عوامل هورمونی که از غده هیپوتالاموس ترشح می‌شوند، تنظیم می‌شود. هورمون رشد از ابتدای تولد نقش بسیار مهمی در زندگی انسان دارد. اثر آن در کودکان عمدتا روی رشد قد است و کمبود آن یکی از علل مهم و قابل درمان کوتاهی قد. این هورمون در بزرگسالان هم ترشح می‌شود اما بعد از بلوغ، ترشح آن کاهش‌می‌یابد. از طرفی چون در بزرگسالان صفحه‌های رشد استخوانی بسته‌شده‌است، نقشی در افزایش قد ندارد اما اگر این هورمون پس از بلوغ زیادتر از معمول ترشح شود، باعث حجیم شدن استخوان‌ها بدون افزایش طول آنها خواهد شد (بیماری آکرومگالی). هورمون رشد در سطوح فیزیولوژی و طبیعی بدن بزرگسالان تاثیرات دیگری دارد. به عنوان مثال کمبود هورمون رشد می‌تواند باعث کاهش انرژی، خستگی‌پذیری، افسردگی، کاهش توده عضلانی بدن، افزایش توده چربی بدن و پوکی استخوان شود بنابراین امروزه کمبود هورمون رشد را در سنین بزرگسالی نیز مورد توجه قرار می‌دهند و چنانچه ثابت شود در یک فرد بزرگسال کمبود هورمون رشد وجود دارد، باید حتما درمان شود.

ارزیابی رشد قدی با استفاده از منحنی رشد
پس از ارزیابی رشد قدی و رسم در منحنی:

رشد قدی در مقایسه با منحنی رشد زیر صدک ۳% می باشد این کودک کوتاه قد است و بررسی بیماری زمینه ای و بیماریهای اندوکرین لازم است.
بالای صدک ۳ است ولی طبق منحنی رشد پیش نمی رود این کودک دچار اختلال رشد است. در اینصورت باید:

 کودک از نظر بیماریهای عمومی از جمله سوء  تغذیه بررسی شود
آموزش به مادر از نظر تغذیه
پی گیری و مراجعه بعدی
بالای  صدک ۳ است و موازی با منحنی رشد پیش می رود این کودک طبیعی است و شامل موارد کوتاه قدی سرشتی و کوتاه قدی ژنتیکی می باشد.
۱-بررسی بالینی
۲-بررسی ازمایشگاهی

بررسی کودک کوتاه قد
بررسی بالینی شامل:

خصوصیات زمان تولد
سیر رشد (در صورتیکه امکان داشته باشد)
سابقه بیمار (بیماری-مصرف دارو)
درمعاینه بالینی:

معاینه فیزیکی کامل(سمع قلب –لمس شکم …..)
ارزیابی تناسب اندامها
قد نشسته به ایستاده
علائم بیماریهای اندوکرین(غدد درون ریز)
معاینه ته چشم و اندازه گیری فشار خون
ازمایشات اختصاصی شامل:

تستهای تیروئید
تست تحریکی هورمون رشد
سایر تستهای هورمونی در صورت لزوم